Boyler Suyu Neden Isıtmıyor? En Sık Görülen Arızalar ve Çözümleri

Boyler, içindeki suyu bir ısı kaynağından aldığı ısıyla depolayan ve istenen sıcaklıkta hazır tutan bir sıcak su hazırlayıcısıdır. Isı kaynağı ya tankın içine yerleştirilmiş elektrikli bir rezistanstır ya da kazan, kombi veya güneş kolektöründen gelen sıcak suyu taşıyan bir serpantindir. Su ısınmıyorsa arıza bu üç noktadan birindedir: ısı üretilmiyordur, üretilen ısı suya geçmiyordur ya da ısınan su tanktan doğru sıcaklıkta çıkmıyordur.

Ön teşhis üç sorudan oluşur ve özel alet gerektirmez. Birinci soru boylerin tipini belirler: tank yalnızca elektrikle mi ısınıyor, yoksa kazana bir gidiş-dönüş borusuyla mı bağlı? İkinci soru enerjinin gelip gelmediğini sorar: elektrikli boylerde sigortalar atık mı, kazanlı sistemde kazan çalışıyor ve sirkülasyon pompası dönüyor mu? Üçüncü soru sonucu ölçer: musluktan akan suyun sıcaklığı termometreyle kaç °C okunuyor ve tankın kendi üst yüzeyi elle sıcak mı?

Bu üç soru arızayı hızla daraltır. Elektrikli boylerde sigorta sağlamsa ve tank soğuksa şüpheli rezistans veya termostattır. Kazanlı sistemde kazan yanıyor ama tank soğuksa şüpheli sirkülasyon pompası, 3 yollu vana, hava kilidi ya da kireçli serpantindir. Tank sıcak ama muslukta su ılık geliyorsa şüpheli karışım vanası veya termostatik karışım vanasıdır. Boyler tipleri ve çalışma prensipleri arasındaki farkı önce netleştirmek isterseniz temel rehberimize bakabilirsiniz. (Detay: Boyler Nedir? Tek Serpantin, Çift Serpantin ve Elektrikli Boyler Arasındaki Farklar)

Belirtinin şiddeti de yön verir. Su hiç ısınmıyorsa arıza tümden bir kesintidir; ısı kaynağı çalışmıyor ya da suya hiç ısı geçmiyordur. Su yavaş ısınıyor veya çabuk soğuyorsa arıza kısmidir; kireçlenmiş serpantin, tükenmiş rezistans yüzeyi ya da bozulmuş tank yalıtımı gibi verim düşüren bir neden vardır. Su ısınıyor ama muslukta soğuk geliyorsa sorun ısıtmada değil, dağıtım tarafındadır.

Rezistans arızası, elektrikli boylerde suyun hiç ısınmamasının en sık nedenidir. Rezistans, tankın içindeki suya daldırılmış ve elektrik enerjisini ısıya çeviren bir dirençtir; konut tipi boylerlerde gücü tipik olarak 1,5-4 kW aralığındadır. Rezistans teli koptuğunda ya da içindeki yalıtım delindiğinde devre açılır, akım geçmez ve su tamamen soğuk kalır. Bu durumda tank enerjili görünse bile ısı üretilmez.

Belirti üç noktadan doğrulanır. Birincisi, boyler açık ve termostat yüksek konumda olmasına rağmen tankın üst yüzeyi saatlerce soğuk kalır. İkincisi, boylerin bağlı olduğu sigorta arıza anında atmış ya da kaçak akım rölesi düşmüş olabilir; rezistans yalıtımı deldiyse gövdeye kaçak verir ve koruma devresi açar. Üçüncüsü, rezistans yüzeyi kalın kireçle kaplandıysa su tamamen soğuk kalmaz ama ısınma süresi belirgin biçimde uzar ve zamanla rezistans aşırı ısınıp yanar.

Ölçülecek değer rezistansın elektriksel direncidir. Boylerin enerjisi kesildikten sonra rezistans uçlarına bir ohmmetre bağlanır. 2 kW gücünde ve 230 V ile çalışan bir rezistansın direnci yaklaşık 26,5 ohm olmalıdır; bu değer R eşittir V karesi bölü P bağıntısından, yani 230 çarpı 230 bölü 2000 işleminden bulunur. Ölçüm sonsuz direnç veya açık devre gösteriyorsa rezistans kopmuştur. Rezistans gövdesi ile toprak ucu arasında düşük direnç okunuyorsa yalıtım delinmiştir ve rezistans kaçak yapmaktadır.

Kök neden çoğu zaman kireçtir. Rezistans yüzeyinde biriken her 1 mm kireç tabakası, ısının suya geçişini yaklaşık yüzde 10 zorlaştırır; ısı suya geçemeyince rezistans telinin kendi sıcaklığı yükselir ve tel zamanla yanar. 15-25 °dH sertlikteki sert suyla çalışan bir boylerde rezistans birkaç yılda kalın kireç kabuğuyla kaplanır. Bu yüzden yanan rezistansın kalıcı çözümü yalnızca yenisini takmak değil, dolum suyunun sertliğini düşürmektir. Su yumuşatmanın mantığı için ilgili rehberimize bakabilirsiniz. (Detay: Su Yumuşatma Cihazı Nedir? Kireçli Suya Karşı Gerçekten İşe Yarar mı?)

Çözüm sırası şudur. Önce boylerin enerjisini kesin ve akım kesildiğini doğrulayın. Rezistansı ohmmetreyle ölçün; açık devre veya kaçak varsa rezistans, contasıyla birlikte aynı güç ve aynı bağlantı tipinde yenisiyle değiştirilir. Değişim sırasında tank içindeki tortu boşaltılır ve rezistans yüzeyindeki kireç mekanik olarak temizlenir. Son adımda, sert su bölgesindeyseniz dolum hattına yumuşatma veya kireç önleyici bir çözüm eklenerek arızanın tekrarı engellenir.

Boyler termostatı, suyun sıcaklığını ölçüp rezistansı veya ısı kaynağını devreye alıp çıkaran bir kontrol elemanıdır. Termostat bozulduğunda iki zıt sonuçtan biri ortaya çıkar: ya sürekli açık kalıp suyu aşırı ısıtır ve emniyet düğmesini attırır, ya da sürekli kapalı kalıp rezistansa hiç enerji vermez ve su soğuk kalır. Boyler termostatı bozulunca ne olur sorusunun yanıtı, arızanın hangi konumda kilitlendiğine bağlıdır.

Belirti termostatın davranışından okunur. Su hiç ısınmıyor ve rezistansın kendisi sağlamsa, yani ohmmetre doğru direnci gösteriyorsa, akımı kesen eleman termostattır. Buna karşılık su aşırı ısınıyor, musluktan 70 °C üzerinde su geliyor ve boylerin emniyet termostatı sık sık atıyorsa termostat açık konumda takılı kalmıştır. Ayar termostatını 55-60 °C'ye getirdiğinizde su hâlâ kaynama noktasına yaklaşıyorsa ayar kademesi görevini yapmıyor demektir.

Ölçülecek değer termostatın kontak durumudur. Enerji kesildikten sonra termostat uçlarına ohmmetre bağlanır; ayar düğmesi yüksek sıcaklığa alındığında kontak kapanmalı, yani düşük direnç okunmalıdır. Kontak hiçbir konumda kapanmıyorsa termostat açmıyordur ve rezistansa akım gitmez. Ayrıca birçok elektrikli boylerde ayar termostatının yanında bir de emniyet termostatı vardır; bu emniyet elemanı 85-90 °C civarında devreyi keser ve elle kurmalı bir düğmesi bulunur. Emniyet sık atıyorsa asıl sorun ayar termostatındadır.

Kök neden çoğu zaman aşırı ısınmadır. Ayar termostatı yükseklerde bırakılan ve kireçlenmiş bir boylerde su lokal olarak aşırı ısınır, emniyet termostatı defalarca atar ve bu döngü hem emniyet hem ayar termostatının kontaklarını yorar. Doğru hedef sıcaklık 55-60 °C bandıdır: bu bant hem lejyonella üremesini baskılamaya yeterli, hem de kireç birikimini ve enerji kaybını sınırlar. Sıcak suyun kaç derecede tutulması gerektiğini ve mikrobiyolojik riski ayrı rehberimizde ele aldık. (Detay: Boylerde Lejyonella Riski Nedir? Sıcak Su Kaç Derecede Tutulmalı?)

Çözüm, arızalı termostatı aynı sıcaklık aralığında ve aynı prob boyunda bir yenisiyle değiştirmektir. Emniyet termostatı atmışsa önce nedeni giderilir, sonra elle kurma düğmesine basılır; nedeni gidermeden düğmeye basmak arızayı gizler ve tehlike üretir. Değişim sonrası ayar 55-60 °C'ye alınır ve bir ısınma çevrimi boyunca musluk suyu termometreyle doğrulanır. Termostat ve rezistans birlikte yıprandıysa ikisini birden değiştirmek, kısa aralıklı iki servis çağrısından daha mantıklıdır.

Serpantin, kazandan gelen sıcak suyun içinden geçtiği ve ısısını tanktaki kullanım suyuna aktaran bir boru demetidir; tek serpantinli boylerde bir, çift serpantinli boylerde iki adet bulunur. Serpantin yüzeyi kireçle kaplandığında ısı iletimi düşer ve kazan yansa bile tanktaki su yeterince ısınmaz. Serpantin kireçlenince boyler neden ısıtmaz sorusunun yanıtı basittir: kireç bir yalıtkandır ve ısının sıcak sudan kullanım suyuna geçmesini engeller.

Belirti kademeli bir performans düşüşüdür. Boyler ilk kurulduğunda suyu bir saatte ısıtırken, birkaç yıl sonra aynı sıcaklığa ulaşması iki katı süre alır. Kazanın gidiş suyu 70-75 °C olmasına rağmen tanktaki su 45 °C'yi geçmiyorsa serpantin yüzeyinde ısı transferini engelleyen bir tabaka vardır. İkinci belirti, kazan dönüş sıcaklığının olağandışı yüksek olmasıdır: ısı suya geçemediği için kazana geri dönen su beklenenden sıcaktır ve kazan sık sık yüksek sıcaklıkta durur.

Ölçülecek değerler suyun sertliği ve kireç kalınlığıdır. Suyun sertliği bir test kitiyle °dH cinsinden ölçülür; 15 °dH üzeri sert, 25 °dH üzeri çok sert kabul edilir. Isı transferindeki kayıp kireç kalınlığıyla neredeyse doğrusal artar: 1 mm kireç ısı geçişini yaklaşık yüzde 10, 3 mm kireç ise yaklaşık yüzde 25-30 düşürür. Bir örnek üzerinde görelim: serpantini temizken 24 kW ısı aktaran bir boyler, 3 mm kireç tabakasıyla yalnızca yaklaşık 17-18 kW aktarır ve ısınma süresi buna oranla uzar.

Kök neden dolum suyunun sertliğidir. Sıcaklık arttıkça kalsiyum ve magnezyum tuzlarının çözünürlüğü düşer; bu yüzden kireç en çok en sıcak yüzeyde, yani serpantinin dış cidarında birikir. 20 °dH sertlikteki bir suyla beslenen ve günde yüksek miktarda sıcak su tüketen bir tesiste serpantin birkaç yılda kritik kalınlığa ulaşır. Bu yüzden kalıcı çözüm serpantini bir kez temizlemek değil, dolum suyunun sertliğini kalıcı olarak düşürmektir. Su şartlandırma ürün grubumuzu inceleyebilirsiniz. (Detay: Arıtma)

Çözüm iki aşamalıdır. Birinci aşama serpantinin kireç sökümüdür: serpantin devresi kapatılır, uygun bir kireç çözücü kimyasal düşük debiyle devrede dolaştırılır ve tortu boşaltılır. İkinci aşama tekrarın önlenmesidir; besleme suyu 8-12 °dH bandına yumuşatılır ve gerekiyorsa boylerin serpantin tarafına plakalı bir eşanjörle harici hazırlama düzenine geçilir. Serpantin yerine harici eşanjörle sıcak su hazırlamanın avantajlarını ayrı rehberimizde anlattık. (Detay: Plakalı Eşanjör Nedir? Boyler ve Isıtma Sistemlerinde Nasıl Çalışır?)

Kazan çalıştığı hâlde boylerin ısınmaması, ısının serpantine hiç ulaşmadığını gösterir ve iki elemanı işaret eder: boyler yükleme pompası ile boyler önceliğini yöneten 3 yollu vana. Kazan yanıyor ama sıcak su serpantine gitmiyorsa, kazandaki ısı boyler yerine ısıtma devresine gidiyor ya da hiçbir yere basılmıyordur. Bu vaka, elektrikli boyler arızalarından farklıdır; burada tankın kendisi ve termostatı sağlamdır.

Belirti boru sıcaklıklarından okunur. Kazanın boyler gidiş borusu sıcak ama dönüş borusu da aynı derecede sıcaksa su serpantinden geçmeden geri dönüyordur; bu durumda pompa dönmüyor ya da hava kilidi vardır. Gidiş borusu soğuk kalıyorsa 3 yollu vana boyler devresini hiç açmamış, ısıyı ısıtma tarafına yönlendirmiştir. Boyler yükleme pompasına elle dokunulduğunda titreşim hissedilmiyor ve pompa gövdesi soğuksa pompa çalışmıyordur.

Ölçülecek değer serpantin devresindeki debidir ve dolaylı olarak gidiş-dönüş sıcaklık farkından okunur. Sağlıklı bir boyler yükleme devresinde gidiş ile dönüş arasındaki fark ısınma sırasında 10-20 °C bandındadır. Fark çok küçükse, örneğin 2-3 °C ise, su serpantinden çok hızlı ya da çok az geçiyordur. Pompa gövdesi çalışma sıcaklığının çok üstünde, yani su sıcaklığının 20 °C fazlasını aşacak kadar sıcaksa pompa mili sıkışmış veya rotoru kilitlenmiş olabilir.

Kök nedenler sırayla şunlardır. Birincisi boyler yükleme pompasının arızalanması veya milinin yaz boyu durduktan sonra sıkışmasıdır; bu, sirkülasyon pompalarında sık görülen bir durumdur. İkincisi 3 yollu boyler öncelik vanasının aktüatörünün arızalanması ya da vananın kireçle kilitlenmesidir. Üçüncüsü kazan kumandasında boyler öncelik ayarının kapalı olması ya da boyler termostatının kazana çağrı göndermemesidir. Sirkülasyon pompasının çalışıp çalışmadığını ve tipik arızalarını ayrı rehberimizde ele aldık. (Detay: Pompa Bakımı)

Çözüm sırası ucuzdan pahalıya işletilir. Önce kazan kumandasından boyler öncelik ayarını ve boyler hedef sıcaklığını kontrol edin. Sonra pompayı gözleyin: mil sıkışmışsa sistem soğukken ve basıncı alınmışken merkezi tapadan mile birkaç tur uygulamak çoğu zaman rotoru serbest bırakır. 3 yollu vananın aktüatörünü elle kumanda konumuna alıp vananın mekanik olarak döndüğünü doğrulayın; dönmüyorsa vana kireçlenmiştir ve sökülüp temizlenir. Son adımda arızalı pompa veya aktüatör aynı debi ve aynı bağlantı ölçüsünde yenisiyle değiştirilir.

Hava kilidi, serpantin devresinin en yüksek noktasında toplanan havanın suyun akışını kesmesi ve ısının tanka ulaşmasını engellemesidir. Serpantin bir boru demetidir ve dolum sırasında ya da sonradan giren hava, boru kavislerinin üst noktalarında bir yastık oluşturur. Bu hava yastığı pompanın bastığı suyu durdurur; kazan yansa ve pompa dönse bile su serpantinden geçemez ve boyler ısınmaz.

Belirti çok tipiktir. Pompa çalışıyor, kazan yanıyor, ama serpantin gidiş borusu sıcak, dönüş borusu soğuk kalıyor veya tersine ikisi de kısa mesafede aniden soğuyor. Pompadan zaman zaman fokurtu ve hışırtı sesi gelir; bu ses, hava kabarcıklarının çark içinde sıkışıp patlamasından doğar. Boyler ısınmaya başlar gibi olup sonra durur; hava yastığı büyüdükçe akış tamamen kesilir. Sirkülasyon pompasının çıkardığı seslerin arıza teşhisindeki anlamını ayrı rehberimizde açıkladık. (Detay: Sirkülasyon Pompası Nasıl Seçilir? 25/4, 25/6, 25/8 Ne Anlama Geliyor?)

Ölçülecek değer tesisat basıncıdır. Kapalı bir ısıtma devresinde soğuk sistem basıncı 1,0-1,5 bar bandında olmalıdır. Basınç 0,8 barın altına indiğinde devrenin üst kotlarında yerel basınç düşer, çözünmüş gaz açığa çıkar ve sistem kendiliğinden hava üretir; bu hava serpantinin üst noktasında toplanarak kilit oluşturur. Basınç bandını korumak için genleşme tankının ön basıncının doğru ayarlanmış olması gerekir.

Kök neden çoğu zaman eksik hava tahliyesidir. Serpantin devresine bir otomatik purjör veya elle purjör konmamışsa, dolum sırasında giren hava dışarı atılamaz ve kalıcı bir kilit oluşturur. İkinci neden düşük tesisat basıncı, üçüncü neden ise oksijen bariyeri olmayan plastik boru kullanımıdır; bu tür borular duvarından sürekli oksijen difüzyonuyla sisteme gaz katar. Havanın kaynağını gidermeden yalnızca tahliye etmek, kilidin birkaç ay sonra tekrarlaması demektir.

Çözüm sırası şudur. Önce tesisat basıncını 1,0-1,5 bara getirin. Sonra serpantin devresinin en yüksek noktasındaki purjörden, pompa durdurulup 10-15 dakika beklendikten sonra havayı alın; pompa çalışırken purjör açmak kabarcıkları dolaştırdığı için verimsizdir. Purjör yoksa devrenin en yüksek noktasına bir otomatik hava atma valfi eklenir. Hava tekrar tekrar birikiyorsa devreye kalıcı bir mikro kabarcık ayırıcı monte edilir ve dolum suyu kalitesi gözden geçirilir.

Anot çubuğu, tank iç yüzeyini korozyondan koruyan ve kendisi feda olarak tükenen bir magnezyum veya alüminyum elemanıdır. Anot doğrudan ısıtmayı sağlamaz; ancak tükendiğinde tank iç yüzeyi ve serpantin korozyona uğrar, tank tabanında tortu ve pas birikir, bu tortu ısı transferini düşürür ve zamanla ısıtma performansını zayıflatır. Bu yüzden anot bakımı, boylerin hem ömrü hem verimi için ihmal edilmemesi gereken bir kalemdir.

Belirti dolaylıdır. Anot tükendikçe tank içinde biriken pas ve tortu, rezistanslı boylerde rezistans yüzeyini kaplayarak ısınma süresini uzatır; serpantinli boylerde ise tank tabanına çöker ve alt bölgedeki ısı transferini zayıflatır. Suda kırmızımsı bir renk, musluktan gelen suda tortu ve boylerin normalden gürültülü çalışması anot tükenmesinin işaretleridir. Emaye tanklarda anot tamamen bittikten sonra kaplama delinirse tank kalıcı olarak kaybedilir.

Ölçülecek değer anot çubuğunun kalan çapıdır. Yeni bir magnezyum anot tipik olarak 20-25 mm çapındadır; çap 10 mm'nin altına indiğinde ya da çubuk üzerinde çıplak çelik tel görünür hâle geldiğinde anot değiştirilmelidir. Kontrol aralığı su sertliğine bağlıdır: yumuşak suda 3-4 yılda bir, 20 °dH üzeri sert suda ise yılda bir kontrol önerilir. Emaye ve paslanmaz tanklarda anot davranışının farkını ve tank ömrü karşılaştırmasını ayrı rehberimizde ele aldık. (Detay: Emaye Boyler mi Paslanmaz Çelik Boyler mi? Hangisi Daha Uzun Ömürlü?)

Çözüm anodu zamanında değiştirmek ve tank tabanındaki tortuyu boşaltmaktır. Anot değişimi sırasında tank suyu boşaltılır, taban tortusu tahliye edilir ve rezistans yüzeyi temizlenir; bu üç işlem birlikte yapıldığında ısınma süresi belirgin biçimde toparlanır. Sert su bölgelerinde anot ömrü kısaldığı için, dolum suyunu yumuşatmak hem anot hem tank hem de rezistans ömrünü aynı anda uzatır. Boyler seçiminde tank malzemesi ve anot düzeni kararını baştan doğru vermek, bu bakım yükünü azaltır. (Detay: Kaç Litrelik Boyler Almalıyım? 2, 4, 6, 10 ve 20 Kişilik Boyler Hesabı)

Karışım vanası, tanktan çıkan sıcak suyu soğuk suyla belirli bir sıcaklığa karıştırıp musluğa gönderen bir emniyet ve konfor elemanıdır. Tank içindeki su 60 °C olmasına rağmen muslukta su ılık geliyorsa, sorun ısıtmada değil karışım vanasındadır; vana gereğinden fazla soğuk su karıştırıyor ya da içindeki termostatik eleman arızalanmıştır. Bu vaka, boyler ısınmıyor şikâyetinin en çok yanlış teşhis edilen türüdür, çünkü tank aslında sağlamdır.

Belirti ayrımı basittir. Tankın üst yüzeyi elle sıcak, boyler termostatı 55-60 °C gösteriyor, ama musluktan 35-40 °C su geliyorsa arıza dağıtım tarafındadır. Termostatik karışım vanasının ayarı 40 °C gibi düşük bir değerdeyse musluk suyu zaten o değerde gelir; bu bir arıza değil, ayar sonucudur. Vananın içindeki mumlu eleman bozulduğunda ise vana ayardan bağımsız olarak aşırı soğuk su karıştırır ve sıcaklık kararsızlaşır.

Ölçülecek değerler tank sıcaklığı ile musluk sıcaklığı arasındaki farktır. Termostatik karışım vanası sağlıklıysa, tank 60 °C iken musluk suyu vananın ayar değerinde, örneğin 45 °C'de sabit gelmelidir. Musluk sıcaklığı ayar değerinin çok altındaysa ve soğuk su vanasını kapattığınızda musluk suyu aniden ısınıyorsa, vana içindeki soğuk su geçişi tam kapanmıyordur. Sıcaklık dalgalanıyorsa termostatik eleman görevini yapmıyordur.

Kök neden ya yanlış ayardır ya da termostatik elemanın kireçlenmesidir. Sert suyla çalışan bir sistemde karışım vanasının içindeki hareketli parçalar kireçlenir, mumlu eleman tam hareket edemez ve vana yanlış oranda karıştırır. Lejyonella riskini yönetmek için tank 60 °C'de tutulup musluğa termostatik vanayla 45 °C verilmesi doğru bir düzendir; ancak bu düzenin sağlıklı çalışması için vananın periyodik kontrolü gerekir.

Çözüm önce ayarı doğrulamaktır: karışım vanasını 45 °C hedefe getirin ve musluk suyunu termometreyle kontrol edin. Ayar doğruysa ve su hâlâ ılık geliyorsa vana içi kireçlenmiştir; vana sökülüp temizlenir ya da termostatik kartuşu değiştirilir. Kireç tekrarını önlemek için dolum ve şebeke suyunun sertliği kontrol edilir. Sıcak su konforu ve güvenli sıcaklık dengesini kurma mantığını boyler ve termosifon karşılaştırmamızda da ele aldık. (Detay: Boyler mi Termosifon mu? Hangisi Daha Ekonomik ve Daha Mantıklı?)

Boyler ısınma süresi, tank hacmi, hedeflenen sıcaklık artışı ve ısı kaynağının gücüyle belirlenen ve tek bir formülle hesaplanabilen bir değerdir. Suyun ısınmasının yavaşladığını düşünüyorsanız, önce teorik süreyi hesaplamak gerçek bir arıza mı yoksa normal bir davranış mı olduğunu ayırt etmenizi sağlar. Isınma beklenen süreden uzunsa gerçek bir verim kaybı, yani kireç veya zayıf ısı transferi vardır.

Hesap enerji dengesinden çıkar. Suyu ısıtmak için gereken enerji Q eşittir m çarpı c çarpı delta T bağıntısıyla bulunur; burada m su kütlesi kg, c suyun özgül ısısı 4,18 kJ/kg°C ve delta T sıcaklık artışı °C'dir. Süre ise bu enerjinin ısı kaynağının gücüne bölünmesiyle hesaplanır. Bir örnek: 100 litre suyu 15 °C'den 60 °C'ye çıkarmak için delta T eşittir 45 °C, m eşittir 100 kg ve gerekli enerji 100 çarpı 4,18 çarpı 45 eşittir 18.810 kJ olur.

Bu enerjiyi güce bölerek süreyi buluruz. 2 kW, yani 2 kJ/s gücünde bir rezistansla 18.810 bölü 2 eşittir 9.405 saniye, yani yaklaşık 2 saat 37 dakika sürer. Aynı işi 3 kW rezistans yaklaşık 1 saat 44 dakikada bitirir. Kazana bağlı 24 kW gücünde bir serpantin ise ideal koşulda aynı suyu yaklaşık 13 dakikada ısıtır; bu yüzden serpantinli boyler, elektrikli boylerden çok daha hızlı hazırlar. Isı kaynağı güçlendikçe süre doğrudan orantılı biçimde kısalır.

Gerçek süre teorik süreden bir miktar uzundur çünkü tank yüzeyinden ve borulardan ısı kaybı olur; iyi yalıtılmış bir tankta bu fark yüzde 10-15 civarındadır. Ölçtüğünüz süre teorik değerin iki katıysa gerçek bir sorun vardır: rezistans kireçli, serpantin kaplı ya da tank yalıtımı bozulmuştur. Bu karşılaştırma, servisi çağırmadan önce sorunun gerçek olup olmadığını doğrulamanın en hızlı yoludur. Doğru litre ve doğru güç seçimini boyler seçim rehberimizde adım adım anlattık. (Detay: Kodsan Boyler Seçim Rehberi: Hangi Boyler Hangi Projede Kullanılır?)

Boyler suyunun çabuk soğuması, ısıtma arızasından farklı bir sorundur ve iki nedenden gelir: tank yalıtımının bozulması ya da sistemde istenmeyen bir devirdaim kaybı. Su normal sürede ısınıyor ama birkaç saatte belirgin biçimde soğuyorsa ısı kaynağı sağlamdır; kaybeden taraf yalıtımdır. Bu ayrım önemlidir, çünkü çözüm ısı kaynağını değil, kaybı gidermeyi gerektirir.

Belirti bekleme kaybından okunur. İyi yalıtılmış modern bir boyler, 60 °C'ye ısıtılmış suyu hiç kullanılmadan 24 saat bekletildiğinde tipik olarak yalnızca 8-15 °C kaybeder. Aynı boyler bir gecede 30 °C'nin üzerinde kayıp veriyorsa yalıtım ıslanmış, çökmüş ya da bir noktadan sürekli ısı kaçıyordur. Boyler gövdesinin belirli bir bölgesi elle diğer bölgelerden belirgin biçimde sıcaksa orada yalıtım kusuru vardır.

İkinci neden ters devirdaimdir. Boyler serpantinine bağlı borularda çek valf yoksa, kazan durduğunda tanktaki sıcak su serpantin ve borular üzerinden doğal konveksiyonla kazana doğru geri kaçar ve tank soğur. Bu kayıp özellikle kazanın boylerin üstünde konumlandığı tesisatlarda belirgindir. Sıcak su borularında yalıtım eksikse dağıtım hattı da sürekli ısı kaybeder ve tank sık sık yeniden ısınmak zorunda kalır.

Çözüm kayıp kaynağına göre değişir. Yalıtım bozulmuşsa tankın ceket yalıtımı yenilenir veya tank değiştirilir; sıcak su borularının açıkta kalan kısımları yalıtım kovanıyla sarılır. Ters devirdaimi kesmek için serpantin devresine ve sıcak su çıkışına uygun konumda çek valf ya da devirdaim frenli bağlantı eklenir. Bu önlemler bekleme kaybını düşürerek boylerin daha az sıklıkta yeniden ısınmasını, dolayısıyla daha az enerji tüketmesini sağlar. Isıtma ürün grubumuzu inceleyebilirsiniz. (Detay: Isıtma)

Elektrikli boyler ile serpantinli boyler, aynı hacimdeki suyu çok farklı sürelerde ısıtır ve bu fark tamamen ısı kaynağının gücünden gelir. Serpantinli boyler, kazandan gelen yüksek güçle çok daha hızlı ısınır; elektrikli boyler ise rezistans gücüyle sınırlıdır ve daha yavaştır. Hangisinin hızlı ısındığı sorusunun net cevabı: eşit hacimde serpantinli boyler tipik olarak 4-8 kat daha hızlı ısıtır.

• Isı kaynağı gücü — Elektrikli: rezistans 1,5-4 kW; Serpantinli: kazandan 20-35 kW mertebesinde güç alır
• 100 litre için ısınma süresi — Elektrikli: 3 kW ile yaklaşık 1 saat 44 dakika; Serpantinli: 24 kW ile yaklaşık 13-15 dakika
• Arıza noktaları — Elektrikli: rezistans, ayar termostatı, emniyet termostatı; Serpantinli: serpantin kireçlenmesi, yükleme pompası, 3 yollu vana, hava kilidi
• Kireç etkisi — Elektrikli: kireç doğrudan rezistans yüzeyinde birikir ve teli yakar; Serpantinli: kireç serpantin dış cidarında birikir, ısı transferini düşürür
• Enerji kaynağı — Elektrikli: yalnızca elektrik; Serpantinli: doğalgaz, sıvı yakıt, güneş kolektörü veya ısı pompası
• Kullanım yeri — Elektrikli: kazanı olmayan konut, ofis, tekil kullanım noktası; Serpantinli: merkezi ısıtmalı bina, otel, yüksek debili sıcak su ihtiyacı
• Bekleme kaybı — Her ikisinde de tank yalıtımına bağlıdır; 60 °C su 24 saatte iyi tankta 8-15 °C kaybeder

Karar kullanım profiline göre verilir. Kazanı bulunan ve yüksek debili sıcak su isteyen bir binada serpantinli boyler açık biçimde üstündür, çünkü hem hızlı ısıtır hem de mevcut ısı kaynağını kullanır. Kazanı olmayan, tekil bir kullanım noktasına sıcak su isteyen bir konutta ise elektrikli boyler daha basit ve daha ucuz bir çözümdür. Çift serpantinli boylerler ise güneş kolektörü gibi ikinci bir ısı kaynağını sisteme katmak isteyen tesislerde tercih edilir.

İki sistemin ortak paydası su kalitesidir. Elektrikli boylerde kireç rezistansı yakar, serpantinli boylerde serpantini yalıtkanla kaplar; her iki durumda da kök neden sert sudur. Bu yüzden hangi tipi seçerseniz seçin, 15 °dH üzeri sert su bölgesinde dolum ve besleme suyunun yumuşatılması, boylerin hem performansını hem ömrünü doğrudan belirler. Marka ve seri alternatiflerini markalar sayfamızdan inceleyebilirsiniz. (Detay: markalar sayfamız)

Aşağıdaki liste, yaşadığınız belirtiyi doğrudan bir ölçüme ve bir çözüme bağlar. Her madde aynı sırayı izler: belirti, ölçülecek değer, en olası neden ve ilk uygulanacak çözüm. Şikâyetinize en yakın maddeden başlayıp ilgili bölüme dönebilirsiniz.

• Elektrikli boylerde su hiç ısınmıyor — Ölçüm: rezistans direnci, sigorta durumu; Neden: yanmış rezistans veya açmayan termostat; Çözüm: rezistansı ohmmetreyle ölç, açık devrede rezistansı, açmayan kontakta termostatı değiştir
• Su aşırı ısınıyor, emniyet atıyor — Ölçüm: musluk sıcaklığı, ayar termostatı konumu; Neden: takılı kalmış ayar termostatı; Çözüm: ayar termostatını değiştir, hedefi 55-60 °C'ye al
• Kazan yanıyor ama tank soğuk — Ölçüm: serpantin gidiş-dönüş sıcaklık farkı, pompa titreşimi; Neden: durmuş yükleme pompası veya kapalı 3 yollu vana; Çözüm: pompa milini serbest bırak, vana ve öncelik ayarını kontrol et
• Boyler yavaş ısınıyor — Ölçüm: su sertliği °dH, ısınma süresi; Neden: serpantin veya rezistans kireçlenmesi; Çözüm: kireç sökümü yap, besleme suyunu 8-12 °dH'ye yumuşat
• Pompa fokurduyor, tank ısınmıyor — Ölçüm: tesisat basıncı; Neden: serpantinde hava kilidi; Çözüm: basıncı 1-1,5 bara getir, en yüksek noktadan purjör yap, otomatik purjör ekle
• Suda tortu ve pas var — Ölçüm: anot çubuğu çapı; Neden: tükenmiş anot, tank tabanında tortu; Çözüm: anodu değiştir, tabanı boşalt, suyu yumuşat
• Tank sıcak ama musluk ılık — Ölçüm: tank ile musluk sıcaklık farkı; Neden: yanlış ayar veya kireçli karışım vanası; Çözüm: vanayı 45 °C'ye ayarla, kartuşu temizle veya değiştir
• Su çabuk soğuyor — Ölçüm: 24 saatlik bekleme kaybı; Neden: bozuk yalıtım veya ters devirdaim; Çözüm: yalıtımı yenile, çek valf ekle, boruları izole et

İstanbul'un birçok ilçesinde şebeke suyu sertliği yüksektir ve bu, boyler arızalarının kök nedenlerini doğrudan besler. Kadıköy ve çevresindeki sahalarda en sık karşılaştığımız iki tablo, kireçle kaplandığı için yanan rezistanslar ve ısı transferi düşen serpantinlerdir; ikisi de tank arızası gibi görünür ama asıl neden suyun sertliğidir. Sert su bölgesinde boyler seçerken ve kurarken suyun şartlandırılması, arıza sıklığını belirleyen en önemli karardır.

Sahadaki gözlem sayısal olarak da doğrulanır. 20 °dH üzeri sertlikteki bir suyla beslenen ve günde yüksek miktarda sıcak su tüketen bir tesiste, serpantin birkaç yılda kritik kireç kalınlığına ulaşırken, aynı boyler 8 °dH'ye yumuşatılmış suyla on yılı aşkın süre sorunsuz çalışabilir. Bu yüzden Kadıköy gibi sert su bölgelerinde devreye alınan boylerlerde, dolum ve besleme suyunun yumuşatılması bir konfor değil, ömrü belirleyen bir zorunluluktur.

Pomeka Mekanik olarak İstanbul genelinde boyler devreye alma ve arıza teşhisi yaparken önce suyun sertliğini ölçer, sonra arıza başlığını netleştiririz. Bu sıralama, aynı arızanın tekrarını engeller ve müşteriyi gereksiz parça değişiminden korur. Tesisat ve su şartlandırma ürün gruplarımızı birlikte değerlendirebilirsiniz. (Detay: Tesisat)

Boyleri komple değiştirmeden önce kontrol edilecek parçalar bellidir ve çoğu, boylerin kendisinden çok daha ucuz onarılır. Boyler suyu ısıtmıyor şikâyetinin büyük bölümü rezistans, termostat, serpantin, yükleme pompası, 3 yollu vana, anot ve karışım vanası gibi değiştirilebilir elemanlardan kaynaklanır; tankın kendisi ancak korozyonla delindiğinde veya emaye kaplaması çatladığında değişir.

Kontrol sırası ekonomiktir: en ucuz ve en olası parçadan başlanır. Elektrikli boylerde önce termostat ve rezistans, kazanlı sistemde önce yükleme pompası ve 3 yollu vana, ardından serpantin kireçlenmesi ve anot durumu bakılır. Bu sıra, sahada en çok karşılaşılan arızaları öne aldığı için çoğu vaka ilk iki adımda çözülür ve boyler değişimine hiç gerek kalmaz.

Tankın gerçekten değişmesi gereken tek durum, iç yüzeyin korozyonla delinmesi veya emaye kaplamanın büyük alanda çatlamasıdır; bu da neredeyse her zaman ihmal edilmiş anot ve şartlandırılmamış sert suyun sonucudur. Bu yüzden yeni boyler kurulurken anot bakım planı ve su yumuşatma çözümünü baştan devreye almak, bir sonraki tankın çok daha uzun ömürlü olmasını sağlar. Ölçüm sonuçlarınızla doğru parçayı birlikte belirleyebiliriz. (Detay: iletişim sayfamız)