Sirkülasyon Pompası Nasıl Seçilir? 25/4, 25/6, 25/8 Ne Anlama Geliyor?

25/6 ne demek sorusunun cevabı iki bölümlüdür. Bölü işaretinin solundaki sayı pompanın nominal bağlantı çapıdır ve DN cinsindendir. Sağındaki sayı ise pompanın sıfır debideki maksimum basma yüksekliğidir ve metre su sütunu cinsindendir. Yani 25/6, DN25 bağlantılı ve en fazla 6 mSS basabilen bir sirkülasyon pompasıdır.

DN25 ifadesinin tesisattaki karşılığı şudur: pompa gövdesinin giriş ve çıkış ağzı nominal 25 mm çapındadır, boru tarafındaki dişli bağlantı 1 inçtir ve pompanın üzerindeki rakor somunu 1,5 inç ölçüsündedir. Bu üçlü sıkça karıştırılır. Bir pompanın kutusunda 25 yazması, borunuzun 25 mm dış çaplı olacağı anlamına gelmez; 1 inç dişli bir rakorla bağlanacağı anlamına gelir.

İkinci sayının hangi noktada ölçüldüğü kritik önemdedir. Katalogdaki 6 değeri, kapalı vana koşulunda yani debi sıfırken okunan tavan basınçtır. Pompa gerçek bir tesisatta 1,5 m³/h su bastığında aynı eğri üzerinde belki 4,2 mSS üretir. Bu nedenle 25/6 bir pompanın tesisatınıza yeteceğini söyleyebilmek için hem debiyi hem de o debideki basıncı bilmek zorunludur.

Üreticiler aynı bilgiyi farklı biçimlerde yazar. Grundfos gösteriminde 25-60 ifadesi DN25 ve 60 desimetre yani 6,0 mSS anlamına gelir. Wilo gösteriminde 25/1-6 ifadesi DN25 bağlantıyı ve 1 ile 6 mSS arasında ayarlanabilen bir basma yüksekliği bandını anlatır. Türkiye'de yaygın kullanılan 25/6 kısaltması bu iki gösterimin ortak halk dilidir.

Birim dönüşümünü de akılda tutmak gerekir. 1 mSS yaklaşık 0,098 bardır ve 9.810 Pa'ya karşılık gelir. Buna göre 6 mSS basan bir sirkülasyon pompası, tesisata yaklaşık 0,59 bar veya 58,9 kPa fark basınç uygular. Katalogların bir kısmı basma yüksekliğini kPa cinsinden verdiği için hesap yaparken iki birimi de rahat çevirmek gerekir.

Son olarak koddaki sayıların söylemediği şeyler vardır: gövde malzemesi, montaj boyu, akım tipi, kontrol modu ve maksimum akışkan sıcaklığı kodda yer almaz. Bunlar model adının devamında ya da teknik sayfada bulunur. Isıtma devresi bileşenlerinin tamamı için ürün grubumuzu inceleyebilirsiniz. (Detay: Isıtma)

Üç modelin ortak yanı bağlantı çapıdır: hepsi DN25 gövdelidir ve aynı 1 inç boruya bağlanır. Fark, motorun ürettiği maksimum basma yüksekliğinde ve buna bağlı olarak taşıyabildiği maksimum debidedir. Bu yüzden bir 25/4 ile 25/8 arasında geçiş yapmak boru değişikliği gerektirmez, ama tesisatın direncine uygun olanı seçmek gerekir.

Aşağıdaki karşılaştırma, üç gövdenin tipik uygulama sınırlarını yan yana verir. Değerler seriye göre değişir; burada verilenler konut tipi ısıtma devreleri için pratik kabul aralıklarıdır.

• sirkülasyon pompası 25/4 — DN25 bağlantı, maksimum basma yüksekliği 4 mSS, tipik maksimum debi 2,5-3 m³/h mertebesinde; kısa ve az dirençli devreler, yaklaşık 40-70 m toplam boru uzunluğu, 1-2 katlı müstakil konut, 10-18 kW ısı yükü
• sirkülasyon pompası 25/6 — DN25 bağlantı, maksimum basma yüksekliği 6 mSS, tipik maksimum debi 3-3,5 m³/h mertebesinde; konutta en yaygın seçim, yaklaşık 70-130 m toplam boru uzunluğu, 2-4 katlı bina veya dubleks daire, 18-32 kW ısı yükü
• 25/8 — DN25 bağlantı, maksimum basma yüksekliği 8 mSS, tipik maksimum debi 3,5-4 m³/h mertebesinde; uzun kollu, çok radyatörlü veya termostatik vana yoğun devreler, yaklaşık 130-200 m boru uzunluğu, 30-45 kW ısı yükü
• Bağlantı ve montaj — Üç gövdede de rakor 1 inç dişli, rakor somunu 1,5 inç; montaj boyu 130 mm veya 180 mm seçeneklidir ve bu üç modelde de ayrıca doğrulanmalıdır
• Enerji tarafı — Sabit devirli 25/4 tipik olarak 40-60 W, 25/6 tipik olarak 50-90 W, 25/8 tipik olarak 90-140 W çeker; frekans kontrollü muadillerde kısmi yükte tüketim 5-25 W bandına iner
• Ses tarafı — Aynı tesisatta 25/8 seçmek, 25/6 seçmeye göre termostatik vana üzerindeki fark basıncı belirgin şekilde artırır ve vana ıslığı riskini yükseltir

Hangisi kime uygun sorusunun net hükmü şudur: hesaplanan gerekli basma yüksekliği 3 mSS'nin altındaysa 25/4, 3-5 mSS bandındaysa 25/6, 5-7 mSS bandındaysa 25/8 seçilir. Sınırda kalan durumlarda bir üst gövdeyi seçip pompayı orta kademede çalıştırmak, alt gövdeyi tam devirde zorlamaktan daha sessiz ve daha uzun ömürlü bir çözümdür.

Sık sorulan bir soru da şudur: 25/4 yerine 25/8 takarsam radyatörler daha çok ısınır mı? Hayır. Radyatörün verdiği ısı, içinden geçen debi ile giriş çıkış sıcaklık farkının çarpımına bağlıdır. Debi tasarım değerinin üzerine çıktığında sıcaklık farkı düşer ve toplam ısı transferi neredeyse aynı kalır; buna karşılık tüketim, ses ve aşınma artar.

sirkülasyon pompası 32/8 ifadesi, DN32 bağlantılı ve maksimum 8 mSS basabilen bir pompayı tanımlar. DN32 gövdenin boru tarafı 1,25 inç dişli, rakor somunu 2 inçtir. Bu gövde, DN25 ile aynı basma yüksekliğine sahip olsa bile daha yüksek debiyi daha düşük hız kaybıyla taşır; fark basınçta değil kesitte aranmalıdır.

Gövde büyütmenin sebebi hız sınırıdır. Isıtma tesisatında boru içi akış hızı konforlu bölge için 0,5-1,0 m/s, üst sınır olarak 1,2 m/s alınır. DN25 bir hatta 3,5 m³/h su geçirmek hızı 2 m/s'nin üzerine çıkarır; bu noktada hem sürtünme kaybı karesel biçimde artar hem de akış gürültüsü duyulur hale gelir. DN32 aynı debide hızı yaklaşık yarıya indirir.

Pratik ayrım çizgisi debidir. 3,5 m³/h üzerindeki debilerde DN25 yerine DN32, 6 m³/h üzerindeki debilerde DN40 gövde tercih edilir. 40/10 gibi gösterimler DN40 bağlantılı ve 10 mSS basabilen ıslak rotorlu pompaları anlatır ve tipik olarak apartman kolonları, 60 kW üzeri kazan daireleri, ısı pompası birincil devreleri ve fan coil kollarında kullanılır.

DN32 ve DN40 gövdelerde montaj boyu 180 mm'den 220 mm ve 250 mm gibi değerlere çıkar. Flanşlı versiyonlarda ise ölçü tamamen flanş standardına bağlıdır. Bu yüzden büyük gövde geçişlerinde boru üzerinde ölçü değişikliği kaçınılmaz olur ve genellikle iki adet redüksiyon rakoru ya da flanş adaptörü gerekir. Boru ve bağlantı elemanları için ürün grubumuza bakabilirsiniz. (Detay: Tesisat)

Bir uyarı yerinde olur: gövde büyütmek tek başına sorun çözmez. Debi ihtiyacı artmadığı halde DN25 yerine DN32 takmak, pompanın çalışma noktasını eğrinin sol ucuna, düşük debi bölgesine iter. Bu bölgede ıslak rotorlu pompaların verimi düşer ve motor gereğinden fazla ısınır. Gövde seçimi hesaplanan debiye göre yapılır, ihtiyaten büyütülmez.

Montaj boyu, pompanın giriş rakoru merkezinden çıkış rakoru merkezine kadar olan eksenel mesafedir ve sirkülasyon pompalarında iki standart değer üzerinde toplanmıştır: 130 mm ve 180 mm. Bu ölçü yanlış seçildiğinde pompa mevcut boru arasına oturmaz ve tesisatta kesme kaynak gerekir. Kodun içinde görünmediği için de en sık atlanan parametredir.

Ölçüm için özel alet gerekmez. Mevcut pompayı sökmeden, iki rakor somununun tam ortası arasındaki mesafeyi bir şerit metre ile ölçün. Sonuç 130 mm civarında çıkıyorsa kısa gövde, 180 mm civarında çıkıyorsa uzun gövde takılıdır. Ara değerler yoktur; ölçtüğünüz sayı 155 mm çıkıyorsa büyük olasılıkla rakor uçlarından değil somun kenarlarından ölçüm yapılmıştır.

İki ölçünün kullanım alanları da tipiktir. 130 mm gövdeler yoğuşmalı ve konvansiyonel kombilerin içine, dar hidrolik bloklara sığacak biçimde tasarlanmıştır. 180 mm gövdeler ise kazan dairesi ve harici hat uygulamalarında, yani kollektör çıkışında, boyler yükleme devresinde ve yerden ısıtma karışım gruplarında yaygındır. Grundfos ALPHA2 25-60 180 gibi model adlarındaki son üç hane doğrudan bu ölçüyü verir.

Yanlış montaj boyu ile karşılaşıldığında üç yol vardır. Birincisi doğru boyda pompa temin etmektir ve en temizidir. İkincisi, 130 mm gövdeyi 180 mm boşluğa oturtmak için 25 mm'lik iki ara parça kullanmaktır; bu çözüm ek iki sızdırmazlık noktası yaratır. Üçüncüsü boruyu kesip yeniden çekmektir; en zahmetli ama en kalıcı olanıdır.

Montaj boyu doğrulanırken üç şey daha kontrol edilmelidir: rakor dişi ölçüsü, motor kafasının dönme yönü ve tesisatta pompaya bırakılan boşluğun yüksekliği. Frekans kontrollü modellerin motor kafası, ekranı ve terminal kutusu nedeniyle sabit devirli muadilinden 20-40 mm daha yüksek olabilir ve dar kombi kabinlerinde kapak kapanmayabilir.

Mil ekseninin daima yatay olması kuralı da montajın parçasıdır. Islak rotorlu bir sirkülasyon pompası dikey milli monte edilirse rotor yatağı yağlanamaz ve kısa sürede kurur. Boru düşey olabilir, ancak motor kafası her koşulda yana bakmalıdır. Vana ve bağlantı elemanı seçimi için ürün grubumuzu inceleyebilirsiniz. (Detay: Vana Sistemleri)

Sirkülasyon pompası debi hesabı tek bir denklemle yapılır: Q eşittir ısı yükü bölü 1,163 çarpı sıcaklık farkı. Burada Q m³/h cinsinden debi, ısı yükü kW cinsinden tesisatın tasarım gücü, 1,163 suyun Wh/kg K cinsinden özgül ısısı ve sıcaklık farkı gidiş ile dönüş suyu arasındaki fark yani K cinsinden delta T'dir.

1,163 sayısının nereden geldiğini bilmek hesabı akılda tutmayı kolaylaştırır. Suyun özgül ısısı 4,186 kJ/kg K'dir. Bunu saatlik birime çevirmek için 3,6'ya böldüğümüzde 1,163 Wh/kg K değeri çıkar. Denklem aslında enerji korunumundan başka bir şey değildir: bir devrede taşınan ısı, dolaşan su kütlesi ile sıcaklık farkının çarpımına eşittir.

Adım adım örnek yapalım. Bir konutun ısı kaybı hesabı 24 kW veriyor, tesisat 75/60 rejiminde yani gidiş 75 santigrat derece ve dönüş 60 santigrat derece olacak şekilde tasarlanmış. Adım 1, sıcaklık farkını bulmak: 75 eksi 60 eşittir 15 K. Adım 2, paydayı hesaplamak: 1,163 çarpı 15 eşittir 17,445.

Adım 3, bölme işlemi: 24 bölü 17,445 eşittir 1,3757. Adım 4, sonucu yuvarlamak: gerekli debi yaklaşık 1,38 m³/h'dir. Bu değer aynı zamanda saatte 1.376 litre veya saniyede 0,38 litre demektir. Pompanın seçileceği eğri üzerindeki yatay eksen değeri artık bellidir ve bundan sonraki tüm işlemler bu noktada yapılır.

Sıcaklık farkının seçimi sonucu doğrudan değiştirir. Aynı 24 kW yük için delta T 20 K alınırsa Q eşittir 24 bölü 23,26 eşittir 1,03 m³/h çıkar. Delta T 10 K alınırsa Q eşittir 24 bölü 11,63 eşittir 2,06 m³/h olur. Yani sıcaklık farkını yarıya indirmek gereken debiyi iki katına çıkarır ve bu, boru çapından pompa gövdesine kadar her şeyi büyütür.

Tesisat tipine göre pratik delta T kabulleri şöyledir: klasik yüksek sıcaklık radyatör devresinde 15-20 K, yoğuşmalı kazanlı düşük sıcaklık radyatör devresinde 15 K, yerden ısıtmada 5-7 K, fan coil devrelerinde 5-10 K, ısı pompası birincil devresinde 5 K. Yoğuşmalı kazanlarda dönüş suyunu 55 santigrat derecenin altında tutmak yoğuşma verimi için ayrıca gereklidir.

İki uyarı hesabın doğruluğunu korur. Birincisi, ısı yükü olarak kazan gücünü değil binanın hesaplanmış ısı kaybını kullanın; kombi 35 kW olabilir ama bina 18 kW kaybediyor olabilir. İkincisi, kullanma suyu üretim gücünü ısıtma debisine katmayın; boyler yükleme devresi ayrı bir pompa ve ayrı bir hesap konusudur. (Detay: Kaç Litrelik Boyler Almalıyım? 2, 4, 6, 10 ve 20 Kişilik Boyler Hesabı)

Sirkülasyon pompasının basma yüksekliği, kapalı bir devrede suyu yükseltmek için değil, direnci yenmek için gerekir. Kapalı ısıtma devresinde gidiş kolonunda kazanılan yükseklik dönüş kolonunda geri verildiği için bina yüksekliği hesaba girmez. Gerekli basma yüksekliği üç kalemin toplamıdır: boru sürtünme kaybı, armatür ve fitting kayıpları, kazan ile eşanjör kaybı.

Adım 1, en elverişsiz devreyi belirlemektir. Kazandan en uzaktaki radyatöre giden ve geri dönen hattın toplam uzunluğunu ölçün. Üç katlı bir konutta bu değer tipik olarak 70-110 m arasında çıkar. Örneğimizde gidiş ve dönüş toplamını 90 m alalım.

Adım 2, birim sürtünme direncini seçmektir. Isıtma tesisatında ekonomik boyutlandırma bandı 100-150 Pa/m'dir; bunun üzerine çıkmak pompayı büyütür, altına inmek boruyu büyütür. 120 Pa/m alalım. Hesap: 90 çarpı 120 eşittir 10.800 Pa.

Adım 3, yerel kayıpları eklemektir. Dirsek, te, redüksiyon ve radyatör bağlantıları için düz boru kaybının yüzde 25-35'i kadar bir pay eklenir. Yüzde 30 ile: 10.800 çarpı 1,3 eşittir 14.040 Pa.

Adım 4, cihaz kayıplarını eklemektir. Yoğuşmalı bir kombinin eşanjör kaybı tasarım debisinde yaklaşık 8.000-20.000 Pa, kelebek vana ile çek valf toplamı yaklaşık 3.000 Pa, termostatik radyatör vanasının tasarım otoritesi için ayrılan pay yaklaşık 5.000-10.000 Pa'dır. Örneğimizde eşanjör için 8.000, vanalar için 3.000 ve termostatik vana için 5.000 Pa alalım.

Adım 5, toplama ve birim çevirme: 14.040 artı 8.000 artı 3.000 artı 5.000 eşittir 30.040 Pa. 1 mSS 9.810 Pa olduğuna göre 30.040 bölü 9.810 eşittir 3,06 mSS. Yani bu tesisatın gerçek ihtiyacı 1,38 m³/h debide yaklaşık 3,1 mSS basma yüksekliğidir.

Bu iki sayı, yani 1,38 m³/h ve 3,1 mSS, seçim için gereken her şeyi verir. Emniyet payı olarak basma yüksekliğine yüzde 10 eklemek makuldür; yüzde 50 eklemek değildir. Hidrolik denge ve genleşme hacmi gibi tamamlayıcı hesaplar için ilgili rehberimize bakabilirsiniz. (Detay: Genleşme Tankı Hesabı)

sirkülasyon pompası çalışma noktası, tesisatın sistem eğrisi ile pompanın karakteristik eğrisinin kesiştiği tek noktadır. Pompa bu noktada çalışmayı kendisi seçmez; fizik seçer. Mühendisin işi, bu kesişimin pompanın verimli bölgesine düşmesini sağlayacak modeli ve kademeyi belirlemektir.

Sistem eğrisi karesel bir eğridir: kapalı devrede direnç, debinin karesiyle artar. Örneğimizde 1,38 m³/h'de 3,1 mSS gerekiyorsa, aynı tesisatta 2,0 m³/h'de gereken basınç yaklaşık 3,1 çarpı 2,0 bölü 1,38 karesi eşittir 6,5 mSS'ye fırlar. Bu karesel davranış, debiyi biraz artırmanın basıncı neden çok artırdığını açıklar.

Seçime geçelim. 25/4 bir pompanın eğrisi 1,38 m³/h civarında yaklaşık 2,8-3,2 mSS verir; ihtiyacımız 3,1 mSS olduğu için model tam sınırda kalır ve tesisat kirlendiğinde ya da bir vana kısıldığında yetersiz düşer. 25/6 bir pompa aynı debide tam devirde yaklaşık 4,8-5,2 mSS verir; ihtiyacın üzerinde pay bırakır ve orta kademede çalıştırılarak tam ihtiyaç noktasına ayarlanabilir.

Bu tesisat için hüküm nettir: 25/6 seçilir ve pompa üç kademeliyse orta kademede, frekans kontrollüyse orantılı fark basınç modunda yaklaşık 3,1 mSS ayar noktasıyla devreye alınır. Wilo Yonos PICO 25/1-6 gibi bir modelde bu ayar doğrudan gövde üzerindeki düğmeden yapılır ve ekranda anlık güç tüketimi W cinsinden okunur.

Kontrol modu seçimi de çalışma noktasını hareket ettirir. Sabit fark basınç modunda pompa, debi değişse de aynı basıncı korumaya çalışır ve termostatik vanalar kapandığında tesisatı zorlar. Orantılı fark basınç modunda ise debi düştükçe pompa basıncı da doğrusal olarak azaltır; termostatik vanalı radyatör devrelerinde doğru mod budur ve tüketimi belirgin biçimde düşürür.

Devreye alma sonrası doğrulama tek ölçümle yapılır. Kazan gidiş ve dönüş borularına temaslı termometre ile ölçüm yapın. Tasarım koşulunda okunan sıcaklık farkı hesaplanan delta T'ye yakınsa debi doğrudur. Fark tasarım değerinin belirgin altındaysa debi fazladır ve pompa bir kademe düşürülmelidir; fark belirgin üstündeyse debi yetersizdir.

Aşırı boyutlandırma, sirkülasyon pompası seçiminin en pahalı sessiz hatasıdır. Gereğinden büyük seçilen pompa arızalanmaz, alarm vermez ve kullanıcı hiçbir şikâyet etmez; buna karşılık her sezon boyunca fazladan elektrik harcar, tesisatta gürültü yaratır ve kazanın verimini düşürür. Bedeli sayılarla ortaya koymak gerekir.

Enerji tarafından bakalım. Sabit devirli 25/6 bir pompa tam kademede yaklaşık 70 W çeker. Isıtma sezonu boyunca yılda 5.000 saat çalıştığı kabul edilirse tüketim 70 çarpı 5.000 bölü 1.000 eşittir 350 kWh/yıl olur. Aynı tesisatta frekans kontrollü bir model, orantılı fark basınç modunda sezon ortalaması yaklaşık 12-15 W ile çalışır; tüketim 60-75 kWh/yıl bandına iner. Aradaki fark yılda yaklaşık 275-290 kWh'dir.

Ses tarafından bakalım. Gerekli 3,1 mSS yerine 6 mSS uygulanan bir devrede, termostatik radyatör vanaları üzerindeki fark basınç 30 kPa'nın üzerine çıkar. Bu eşik, vana klapesinin akış içinde titremeye başladığı ve ıslık sesi ürettiği bilinen sınırdır. Sonuç, gece sessizliğinde radyatörden gelen ve kaynağı bulunamayan ince bir ses olur.

Hidrolik tarafından bakalım. Fazla debi, kazan dönüş suyu sıcaklığını yükseltir. Yoğuşmalı bir kazanda dönüş suyu 55 santigrat derecenin üzerine çıktığında baca gazındaki su buharı yoğuşmaz ve cihaz gizli ısıyı geri kazanamaz. Bu tek başına sezonluk verimde birkaç puanlık kayıp demektir ve pompanın fazladan harcadığı elektrikten daha büyük bir bedeldir.

Mekanik tarafından bakalım. Yüksek akış hızı, boru iç yüzeyinde erozyon-korozyonu hızlandırır ve özellikle bakır tesisatta 1,5 m/s üzerinde dirsek iç yüzeylerinde incelme yaratır. Ayrıca pompa yatakları ve rotor, sürekli yüksek yükte çalıştığı için beklenen ömrünü daha erken tamamlar. Bakım periyotları ve ömür beklentisi için rehberimize bakabilirsiniz. (Detay: Pompa Bakımı)

Az boyutlandırmanın bedeli ise daha görünürdür ve bu yüzden daha az yapılır: uzak radyatörler ısınmaz, kolonlar arasında dengesizlik oluşur, kazan sık sık yüksek sıcaklıkta durup kalkar. Doğru yaklaşım her iki uçtan da kaçınmaktır; hesaplanan noktaya yüzde 10 pay eklemek yeterlidir. Enerji verimliliği yaklaşımımızı ayrıntılı ele aldığımız rehberimize bakabilirsiniz. (Detay: Mekanik Sistemlerde Enerji Verimliliği)

frekans kontrollü sirkülasyon pompası, hat üzerindeki fark basıncı ölçüp motor devrini buna göre değiştiren, kalıcı mıknatıslı senkron motorlu bir pompadır. Sabit devirli pompa ise iki ya da üç kademe arasında elle seçilen tek bir devirde çalışır. İkisi arasındaki fark, konut ölçeğinde bile ölçülebilir büyüklüktedir.

• Enerji tüketimi — Sabit devirli 25/6 tipik olarak 50-90 W, sezonda yaklaşık 350 kWh/yıl; frekans kontrollü muadili kısmi yükte 5-25 W bandında, sezonda 60-90 kWh/yıl
• Verimlilik endeksi — Sabit devirli asenkron modellerde EEI 0,4 üzerinde kalır; modern frekans kontrollü modellerde EEI 0,20'nin altında, en iyi serilerde 0,15 mertebesindedir
• Mevzuat uyumu — ErP 641/2009 kapsamında harici salmastrasız sirkülatörler 2013'ten itibaren EEI 0,27, 2015'ten itibaren EEI 0,23 sınırına tabidir; EEI ölçümü EN 16297 standardına göre yapılır
• Kontrol davranışı — Sabit devirli: termostatik vanalar kapandığında basınç yükselir ve vana sesi artar; frekans kontrollü: orantılı fark basınç modunda debi düştükçe basınç da düşer, ses oluşmaz
• Devreye alma — Sabit devirli: üç kademeden biri seçilir, ara ayar yoktur; frekans kontrollü: hedef basma yüksekliği 0,1 mSS adımlarla ayarlanır ve ekrandan anlık güç okunur
• Kilitlenmeye karşı davranış — Sabit devirli: uzun duruş sonrası rotor kireçle sıkışabilir, mil ucundan elle döndürmek gerekir; frekans kontrollü: çoğu modelde otomatik kurtarma ve periyodik kısa dönüş fonksiyonu vardır
• Boyut ve montaj — Sabit devirli: motor kafası daha küçük, dar kabinlere kolay sığar; frekans kontrollü: ekran ve terminal kutusu nedeniyle 20-40 mm daha yüksek olabilir
• Uygunluk hükmü — Sabit devirli: tek kolonlu, termostatik vanasız, sürekli sabit debili küçük devreler; frekans kontrollü: termostatik vanalı, çok kollu, değişken debili her tesisat

Hüküm şudur: termostatik radyatör vanası bulunan her tesisatta frekans kontrollü pompa seçilmelidir. Bu tesisatlarda debi gün içinde yüzde 100 ile yüzde 20 arasında değişir ve sabit devirli bir pompa bu değişimi yalnızca vanaları zorlayarak karşılar. Termostatik ve motorlu vana uygulamaları için rehberimize bakabilirsiniz. (Detay: Motorlu Vana Rehberi)

Değişimin geri dönüş süresi de hesaplanabilir bir büyüklüktür. Yılda 280 kWh tasarruf sağlayan bir değişimde, maliyet kalemleri pompa bedeli, iki adet rakor contası ve montaj işçiliğidir. Tesisat suyu boşaltılıp doldurulacaksa buna bir de su ve kimyasal katkı kalemi eklenir. Kararı verirken pompanın kalan ömrünü de hesaba katmak gerekir; 12 yaşındaki sabit devirli bir pompa zaten değişim sırasındadır.

kombi sirkülasyon pompası seçimi, harici hat pompası seçiminden üç noktada ayrılır: montaj boyu neredeyse her zaman 130 mm'dir, gövde kombinin hidrolik bloğuna uyacak biçimde standarttır ve pompa çoğu zaman kombinin kendi kartı tarafından kumanda edilir. Bu üç kısıt, seçim özgürlüğünü daraltır ama hesabı ortadan kaldırmaz.

Kombi içindeki pompanın kapasitesi, cihazın kendi eşanjör direncini yenip tesisata belirli bir artık basınç bırakacak şekilde seçilmiştir. Tipik bir yoğuşmalı kombide bu artık basınç, tasarım debisinde yaklaşık 2,0-2,5 mSS mertebesindedir. Yani kombinin kataloğunda 6 mSS yazması, tesisatınıza 6 mSS verileceği anlamına gelmez; eşanjör kaybı düşüldükten sonra kalan değer geçerlidir.

Bu artık basınç yetmediğinde iki senaryo görülür. Birincisi, uzak radyatörlerin soğuk kalmasıdır. İkincisi, kombinin sık sık aşırı sıcaklık koruması ile durup kalkmasıdır; debi yetersiz olduğu için eşanjörden geçen su gereğinden fazla ısınır. İki belirti de pompa değil tesisat direnci sorunudur ve önce hesapla doğrulanmalıdır.

Çözüm, kombinin iç pompasını sökmek değildir. Doğru çözüm, kombiden sonra bir denge kabı ya da hidrolik ayırıcı koyup ikincil devreyi ayrı bir harici pompa ile beslemektir. Böylece kombinin iç pompası yalnızca eşanjörü besler, tesisatın direncini ise 25/6 veya 25/8 gibi doğru seçilmiş harici bir pompa karşılar. Bu düzen aynı zamanda kombinin minimum debi şartını da garanti eder.

İç pompa arızalandığında yedek seçerken üç ölçüyü doğrulayın: 130 mm montaj boyu, rakor ölçüsü ve kablo bağlantı tipi. Modern kombiler pompayı PWM sinyali ile sürer; bu cihazlara üç kademeli klasik bir pompa takıldığında pompa ya sürekli tam devirde çalışır ya da hiç dönmez. Yedek pompanın PWM uyumlu olduğu mutlaka doğrulanmalıdır.

Kombi tarafındaki bir başka sık soru da pompanın kombiye göre konumudur. Sirkülasyon pompası, kapalı genleşme tankının bağlandığı noktadan sonraya, yani emişi tank tarafında kalacak şekilde monte edilir. Ters kurulumda pompa emişinde basınç düşer ve devrenin en yüksek noktasında kavitasyon ile hava toplanması başlar. (Detay: Pompa Kavitasyonu Nedir, Nasıl Önlenir?)

Yerden ısıtmada iki parametre değişir ve seçimi tamamen başka bir yere taşır: sıcaklık farkı düşer, boru uzunluğu artar. Delta T radyatörde 15-20 K iken yerden ısıtmada 5-7 K alınır. Aynı ısı yükü için bu, gereken debiyi yaklaşık üç katına çıkarır. Buna karşılık her devre 80-120 m arasında ince borudan oluştuğu için direnç de yükselir.

Örnekle görelim. 12 kW yerden ısıtma yükü, delta T 7 K ile hesaplandığında: 1,163 çarpı 7 eşittir 8,141; 12 bölü 8,141 eşittir 1,47 m³/h. Aynı 12 kW radyatörle ve delta T 15 K ile hesaplansaydı 12 bölü 17,445 eşittir 0,69 m³/h çıkardı. Yani yerden ısıtma aynı güç için yaklaşık iki kat debi ister.

Direnç tarafında da ek kalemler vardır. 100 m uzunluğunda 16x2 mm bir devrede tasarım debisinde kayıp yaklaşık 15-25 kPa, kolektör gövdesi ve debimetreli setler yaklaşık 10-20 kPa, karışım grubu üzerindeki üç yollu vana yaklaşık 5-15 kPa ekler. Bunlar boru sürtünmesinin üzerine binerek toplam ihtiyacı 4-6 mSS bandına taşır.

Bu yüzden yerden ısıtma karışım gruplarında en yaygın seçim 25/6 gövdedir; büyük daireler ve 200 metrekare üzeri döşemelerde 25/8 ya da 32/8 gerekebilir. Montaj boyu bu uygulamada 180 mm'dir, çünkü pompa kolektör kabinindeki karışım grubunun üzerine oturur. Yerden ısıtma sistemleri hakkında ürün grubumuzu inceleyebilirsiniz. (Detay: Yerden Isıtma)

Karma sistemlerde, yani hem radyatör hem yerden ısıtma bulunan konutlarda tek pompa ile iki devreyi beslemek doğru değildir. İki devrenin sıcaklık rejimi ve direnci farklıdır; ortak pompa daima birini fazla, diğerini eksik besler. Doğru düzen, her devreye kendi pompasını koymak ve ikisini bir denge kabı üzerinden ayırmaktır.

Kolektör üzerindeki debimetreler seçim sonrası doğrulamanın en kolay aracıdır. Her devrenin debimetresini hesaplanan litre/dakika değerine ayarlayın, sonra pompayı en düşük kademeden başlayarak yükseltin. En uzak devre hedef debisine ulaştığı anda durun; bir üst kademeye çıkmak yalnızca tüketimi artırır.

Kullanma suyu resirkülasyon pompası, sıcak su hattında musluk açıldığında beklemeyi ortadan kaldıran, temiz su ile temas eden bir pompadır. Isıtma devresi pompalarından en kritik farkı gövde malzemesidir: kapalı ısıtma devresinde kullanılan dökme demir gövdeler, oksijenle sürekli temas eden kullanma suyu hattında hızla korozyona uğrar.

Bu uygulamada gövde bronz ya da paslanmaz çelik olmalıdır. Grundfos COMFORT serisi ile Wilo Star-Z serisi bu amaç için üretilmiş tipik örneklerdir ve gövdeleri kullanma suyuna uygundur. Isıtma devresinden sökülen bir 25/6 pompayı kullanma suyu hattına takmak, birkaç sezon içinde pas ve tortu ile sonuçlanır.

Hesap da farklı yapılır. Burada amaç ısı taşımak değil, hattı sıcak tutmaktır. Debi, resirkülasyon hattındaki ısı kaybını karşılayacak kadar küçük seçilir; tipik bir konut hattında 0,15-0,40 m³/h yeterlidir. Basma yüksekliği ise yalnızca resirkülasyon halkasının sürtünme direncini yener ve genellikle 1,0-2,5 mSS bandında kalır.

Çalışma süresi yönetimi bu pompalarda tasarrufun ana kalemidir. Zaman saatli modeller yalnızca sabah ve akşam kullanım pencerelerinde çalışır; termostatlı modeller ise dönüş suyu sıcaklığı ayarlanan eşiğin altına düştüğünde devreye girer. Günde 24 saat yerine 8 saat çalışan 8 W'lık bir pompa, yılda yaklaşık 70 kWh yerine 23 kWh tüketir.

Bir sağlık notu da gereklidir: resirkülasyon hattında dönüş suyu sıcaklığının 50 santigrat derecenin altına inmemesi hedeflenir. Bu eşik, hattaki biyofilm oluşumunu sınırlamak için tesisat pratiğinde kabul edilen değerdir. Zaman saati ayarı yapılırken bu koşulun bozulmamasına dikkat edilmelidir. Su hattı ekipmanları için ürün grubumuza bakabilirsiniz. (Detay: Arıtma)

Seri seçimi, gövde kodundan sonra gelen ikinci karardır ve büyük ölçüde kontrol yeteneği ile montaj kısıtlarına bağlıdır. Aşağıdaki karşılaştırma, yaygın serileri kullanım amacına göre ayırır. Model kodlarındaki son üç hane montaj boyunu, ortadaki iki grup ise DN çapı ile maksimum basma yüksekliğini verir.

• grundfos alpha2 25-60 180 — DN25, maksimum 6 mSS, 180 mm montaj boyu; frekans kontrollü, EEI değeri 0,15 mertebesinde, kısmi yükte 5 W'a kadar inen tüketim; termostatik vanalı konut radyatör devreleri ve yerden ısıtma karışım grupları için en yaygın seçim
• grundfos ups2 25-40/60/80 180 — Tek gövdede 4, 6 ve 8 mSS karşılığı çalışma seçenekleri sunar; servis stoğunu tek modele indirmek isteyen uygulamalar ve mevcut sabit devirli pompaların birebir yenilenmesi için uygundur
• grundfos magna3 25-60 180 — DN25, maksimum 6 mSS; ısı enerjisi ölçümü, iletişim modülü ve otomatik uyum fonksiyonlarıyla ticari bina ve merkezi sistem uygulamalarına yöneliktir, konut için gereğinden kapsamlıdır
• wilo yonos pico 25/1-6 — DN25, 1-6 mSS ayar bandı; sade ekranlı, orantılı ve sabit fark basınç modlu temel frekans kontrollü model; konut tesisatında fiyat-performans dengesi arayan yenileme işleri için uygundur
• wilo stratos pico — Konut ölçeğinde ekranlı, dinamik uyum fonksiyonlu üst segment seri; anlık güç ve kümülatif tüketim göstergesi sayesinde devreye alma doğrulaması ekrandan yapılabilir
• lowara ecocirc — Konut ve hafif ticari uygulamalar için ıslak rotorlu yüksek verimli seri; ısıtma, soğutma ve kullanma suyu varyantları bulunur, gövde malzemesi uygulamaya göre seçilir
• Standart Pompa — Yerli üretim ısıtma ve sirkülasyon çözümleri; yedek parça erişimi ve saha servisi öncelikliyse değerlendirilmesi gereken alternatiftir

Hangisi kime uygun sorusunun hükmü şudur: müstakil konut ve daire yenilemesinde Wilo Yonos PICO 25/1-6 ya da Grundfos ALPHA2 25-60 180 sınıfı bir frekans kontrollü model yeterlidir. Villa ve çok kollu tesisatta Wilo Stratos PICO sınıfı ekranlı bir model devreye almayı kolaylaştırır. Merkezi sistem ve ticari binada Grundfos MAGNA3 25-60 180 ve üzeri gövdeler ile iletişim modülü tercih edilir. Taşıdığımız markaların tamamı için markalar sayfamıza bakabilirsiniz. (Detay: markalar sayfamız)

Seri seçiminde kataloğun yalnızca maksimum değerlerine bakmak yanıltıcıdır. Karşılaştırma yaparken üç noktayı aynı debide okuyun: o debideki basma yüksekliği, o noktadaki güç tüketimi ve o noktadaki verim. İki pompanın maksimumları aynı olsa bile 1,4 m³/h noktasındaki güçleri 20 W ile 45 W kadar farklılaşabilir.

sirkülasyon pompası ses yapıyor şikâyetinin arkasında üç ayrı fiziksel olay vardır ve üçünün çözümü birbirinden tamamen farklıdır: devrede hava, aşırı fark basınç ve mekanik sürtünme. Sesin karakteri hangi olayın geçerli olduğunu doğrudan gösterir, bu yüzden teşhis kulakla başlar.

Birinci ses, fokurdama ve su şıpırtısıdır. Kaynağı devrede kalan havadır ve tipik olarak tesisat doldurulduktan sonraki ilk günlerde duyulur. Çözüm, en yüksek noktadaki otomatik hava atma pürjörünü kontrol etmek, radyatörleri sırayla purjörden havalandırmak ve pompanın gövdesindeki hava tahliye vidasını kısa süre gevşetmektir.

İkinci ses, ince ve sürekli bir ıslıktır ve genellikle pompadan değil radyatör vanasından gelir. Kaynağı aşırı fark basınçtır: pompa tesisatın ihtiyacından fazla basınç uygular ve termostatik vana klapesi akış içinde titrer. Çözüm pompayı bir kademe düşürmek ya da orantılı fark basınç moduna almaktır. Vana üzerindeki fark basıncı 30 kPa'nın altında tutmak hedeflenir.

Üçüncü ses, metalik uğultu ve titreşimdir. Kaynağı rotor yatağının kuruması, kireç birikmesi veya pompanın boruya rijit bağlanmış olmasıdır. Islak rotorlu pompalarda yatak, basılan suyun kendisiyle yağlanır; devrede su seviyesi düştüğünde ya da hava kilidi oluştuğunda yatak kurur. Çözüm önce devreyi tam doldurmak, ardından gerekiyorsa rotoru sökülüp temizlemektir.

Yapısal iletim de ihmal edilmemelidir. Duvara doğrudan kelepçelenmiş bir boru hattı, pompanın 40-45 dB(A) mertebesindeki gövde sesini yapıya iletir ve komşu odada olduğundan yüksek algılanmasına yol açar. Kauçuk takozlu kelepçe ve pompa girişine takılan iki adet titreşim yutucu bağlantı, algılanan sesi hissedilir biçimde düşürür.

Ses giderilemiyorsa akış hızını doğrulayın. DN25 bir hatta 3 m³/h üzerindeki debilerde hız 1,7 m/s'yi aşar ve boru içi akış sesi kaçınılmaz hale gelir. Bu durumda çözüm pompa ayarı değil gövde ve boru çapı revizyonudur. Sistem geneliyle ilgili diğer sorularınız için sıkça sorulan sorular sayfamıza bakabilirsiniz. (Detay: sık sorulan sorular)

Aşağıdaki sekiz adım, hesaptan devreye almaya kadar tüm süreci sırayla kapsar. Adımlar atlanmadan uygulandığında hem gövde kodu hem de kademe ayarı tek seferde doğru çıkar.

• Adım 1 — Isı yükünü belirleyin: kazan gücünü değil, binanın hesaplanmış ısı kaybını kW cinsinden yazın
• Adım 2 — Sıcaklık farkını seçin: radyatörde 15-20 K, yerden ısıtmada 5-7 K, fan coilde 5-10 K
• Adım 3 — Debiyi hesaplayın: Q eşittir ısı yükü bölü 1,163 çarpı delta T; sonucu m³/h cinsinden not edin
• Adım 4 — En elverişsiz devrenin gidiş ve dönüş toplam boru uzunluğunu ölçün ve 100-150 Pa/m birim direnç ile çarpın
• Adım 5 — Yerel kayıplar için yüzde 25-35 pay ekleyin, ardından kazan eşanjörü, vanalar ve termostatik vana paylarını Pa cinsinden toplayın
• Adım 6 — Toplam kaybı 9.810'a bölerek mSS cinsinden gerekli basma yüksekliğini bulun ve yüzde 10 emniyet payı ekleyin
• Adım 7 — Debi ve basma yüksekliği çiftini eğri üzerine oturtarak gövde kodunu seçin: 3 mSS altı 25/4, 3-5 mSS arası 25/6, 5-7 mSS arası 25/8, 3,5 m³/h üzeri debilerde DN32 gövde
• Adım 8 — Montaj boyunu rakor merkezleri arasından ölçüp 130 mm veya 180 mm olarak doğrulayın, pompayı orantılı fark basınç modunda hesaplanan değere ayarlayın ve gidiş-dönüş sıcaklık farkını ölçerek doğrulayın

Bu sekiz adımın çıktısı üç bilgidir: gövde kodu, montaj boyu ve ayar noktası. Üçü birlikte yazılmadan sipariş verilmemelidir. Pompa ve basınçlandırma ürün grubumuzu inceleyebilirsiniz. (Detay: Pompa Sistemleri)