Apartman İçin Hidrofor Nasıl Seçilir? Kaç Daireye Kaç HP Hidrofor Gerekir?

Apartman için hidrofor seçimi, eş zamanlı debi, gerekli basma yüksekliği ve pompa grubunun düzeni olmak üzere üç karara dayanır. Debi, binadaki armatürlerin aynı anda ne kadarının açık olacağını kestiren istatistiksel bir hesapla bulunur. Basma yüksekliği, en uzak ve en yüksek armatürde istenen basıncı sağlayacak toplam enerjidir. Düzen ise bu debinin kaç pompaya bölüneceğini ve kaçının yedek kalacağını belirler.

Türkiye'de apartman basınçlandırma sistemleri için başvurulan iki temel doküman TS EN 806-3 ve DIN 1988-300'dür. Birincisi bina içi içme suyu tesisatının boyutlandırma esaslarını, ikincisi eş zamanlılık hesabının matematiksel temelini verir. Su pompalarının asgari verim şartı ise 547/2012/EU tüzüğüyle MEI değeri üzerinden tanımlanır; piyasadaki ciddi markaların tamamı MEI ≥ 0,40 sınırının üzerindedir.

Seçimden önce cevaplanması gereken saha soruları da vardır: bina şebekeden mi yoksa depodan mı beslenecek, pompa dairesinin kotu nedir, elektrik panosunda kaç kW'lık boş kapasite bulunuyor ve pompa dairesi hangi dairelere komşudur. Pomeka Mekanik'in taşıdığı basınçlandırma markalarını ve ürün gruplarını inceleyerek hangi segmentte çalıştığınızı görebilirsiniz. (Detay: markalar sayfamız)

Yük birimi, bir armatürün tasarım debisidir ve L/s cinsinden ifade edilir. DIN 1988-300 bu değeri her armatür tipi için sabitlemiştir; hesapta armatürler tek tek sayılır ve yük birimleri toplanarak ΣLU bulunur. ΣLU, binanın teorik tepe debisidir; gerçek tepe debisi bundan çok daha düşüktür, çünkü tüm armatürlerin aynı anda açılma olasılığı sıfıra yakındır.

Konut tesisatında kullanılan yük birimi değerleri şunlardır. Bu listeyi hesabın girdi tablosu olarak kullanabilirsiniz.

• Lavabo bataryası — Yük birimi: 0,07 L/s
• Duş bataryası — Yük birimi: 0,15 L/s
• Küvet bataryası — Yük birimi: 0,15 L/s
• Gömme rezervuar — Yük birimi: 0,13 L/s
• Mutfak eviyesi bataryası — Yük birimi: 0,07 L/s
• Çamaşır makinesi bağlantısı — Yük birimi: 0,15 L/s
• Bulaşık makinesi bağlantısı — Yük birimi: 0,15 L/s
• Bahçe / temizlik musluğu (DN 15) — Yük birimi: 0,30 L/s

Standart bir 3+1 dairede iki lavabo, bir duş, iki rezervuar, bir eviye, bir çamaşır makinesi ve bir bulaşık makinesi bulunur. Toplam: 2 × 0,07 + 0,15 + 2 × 0,13 + 0,07 + 0,15 + 0,15 = 0,14 + 0,15 + 0,26 + 0,07 + 0,30 = 0,92 L/s. Hesapta pratik kolaylık için daire başına 0,92 L/s değeri kullanılır.

Daire tipi değişirse bu değer de değişir. Tek banyolu 2+1 dairelerde yük birimi toplamı 0,75-0,80 L/s civarına iner; iki banyolu 4+1 dairelerde 1,20-1,35 L/s'ye çıkar. Rezidans tipi yapılarda jakuzi, yağmurlama duş ve ikinci mutfak gibi ekler daire başına 1,60 L/s'yi bulabilir. Karma bir binada daire tipleri ayrı ayrı sayılıp toplanmalı, ortalama alınmamalıdır.

Yangın tesisatı ise bu hesaba kesinlikle dahil edilmez. Yangın hidroforu ayrı bir sistemdir, ayrı standarda (TS EN 12845) tabidir ve içme suyu grubuyla ortak çalıştırılamaz. Konuyu ayrıntılı ele aldığımız rehberimize bakabilirsiniz. (Detay: Yangın Hidroforu Nasıl Seçilir?)

Hidrofor debi hesabı, toplam yük biriminden eş zamanlı debiyi türeten bir üstel bağıntıyla yapılır. DIN 1988-300'ün konut binaları için verdiği formül şudur: Q = 0,682 × (ΣLU)^0,45 − 0,14. Burada ΣLU toplam yük birimi (L/s), Q ise eş zamanlı tasarım debisidir (L/s). Sonucu m³/h'ye çevirmek için 3,6 ile çarpılır.

Formülün üssünün 1'den küçük olması işin özüdür. Daire sayısı iki katına çıktığında debi iki katına çıkmaz, yaklaşık 1,37 katına çıkar. Bu yüzden 40 daireli bir bina, 10 daireli bir binanın dört katı değil, yaklaşık iki katı debi ister. Eş zamanlılık katsayısı hesabı denen şey tam olarak budur ve büyük binalarda pompa gücünü belirleyici biçimde düşürür.

Formülün geçerlilik aralığına dikkat edilmelidir. Bağıntı ΣLU değeri yaklaşık 1 L/s ile 500 L/s arasında geçerlidir. Çok küçük binalarda, örneğin 2-3 daireli bir yapıda, formül gerçekçi olmayacak kadar düşük sonuç verir; bu ölçekte doğrudan en büyük iki armatürün toplamı alınır. Tek konut ölçeğindeki cihaz seçimi için ayrı bir karşılaştırma rehberimiz vardır. (Detay: Grundfos SCALA1 mi SCALA2 mi? Hangisini Almalısınız? Detaylı Karşılaştırma)

Hidrofor basma yüksekliği hesabı dört bileşenin toplamıdır: statik yükseklik, boru sürtünme kaybı, armatürde istenen kalan basınç ve hat üzerindeki ekipman kayıpları. Formül şudur: H = H_statik + H_sürtünme + H_armatür + H_ekipman. Sonuç metre su sütunu (mSS) cinsindendir; 10,2 mSS = 1 bar dönüşümüyle bara çevrilir.

Adım 1 — statik yükseklik. Pompa mil kotu ile binanın en yüksek armatürü arasındaki düşey mesafedir. Kat yüksekliği 3,0 m kabul edilen bir binada hesap şudur: bodrum derinliği + (kat sayısı − 1) × 3,0 + armatür yüksekliği. En üst kattaki duş başlığı için armatür yüksekliği 2,1 m alınır. Çatı katı, dubleks ve teras katı varsa bunlar da sayıya dahil edilmelidir.

Adım 2 — sürtünme kaybı. Kolon borusu ve kat dağıtımının toplam eşdeğer uzunluğu ile birim kayıp çarpılır. Konut tesisatında birim kayıp 0,10-0,20 mSS/m aralığında, tipik olarak 0,15 mSS/m alınır. Dirsek, tee, çek valf ve küresel vanaların eşdeğer uzunluğu için düz boru kaybına yüzde 30 eklenir. Kolon çapı doğru seçilmemişse bu kalem hızla iki katına çıkar.

Adım 3 — armatür kalan basıncı. Standart duş bataryası için 1,5 bar, yağmurlama duş başlığı için 2,0 bar, termostatik batarya için 1,5 bar, kombi girişi için 1,0 bar önerilir. Apartman hesabında en zorlayıcı armatür esas alınır; 2,0 bar karşılığı 20,4 mSS'dir. Bu değer en üst kattaki en uzak daire için sağlanmalıdır.

Adım 4 — ekipman kayıpları. Kolektör, pislik tutucu, geri akış önleyici, su sayacı ve varsa filtre üzerindeki basınç kayıpları toplanır. Tipik apartman tesisatında bu kalem 2,0-3,5 mSS arasındadır. Kirlenen bir pislik tutucu bu değeri tek başına 5 mSS'ye çıkarabilir; bu yüzden hesaba temiz filtre değeri değil, orta kirlilik değeri yazılır.

Basma yüksekliği hesabında en kritik nokta, hesabın en üst kata değil, en üst kattaki en uzak daireye yapılmasıdır. Aynı katta kolona en yakın daire ile en uzak daire arasında 3-5 mSS fark oluşabilir. Sistem en zayıf noktaya göre boyutlanır; kalan dairelerdeki fazla basınç ise kat kolonlarına konulan basınç düşürücülerle dengelenir. (Detay: Basınç Düşürücü Kullanımı)

Hidrofor HP kW dönüşümü tek bir sabite dayanır: 1 HP = 0,7355 kW (metrik beygir) ya da yaygın kullanımla 1 HP = 0,746 kW (İngiliz beygiri). Pompa kataloglarında motor gücü kW cinsinden yazılır; sahada ise hâlâ HP dili konuşulur. Dönüşümde ikinci önemli nokta, HP değerinin motorun mil gücü olmasıdır — şebekeden çekilen elektrik gücü, motor verimi nedeniyle bundan yüzde 10-20 daha yüksektir.

Standart motor kademelerinin HP karşılıkları şunlardır. Ara değer üretilmez; hesap sonucu her zaman bir üst kademeye yuvarlanır.

• 0,75 kW — 1,01 HP; sahada 1 HP
• 1,10 kW — 1,48 HP; sahada 1,5 HP
• 1,50 kW — 2,01 HP; sahada 2 HP
• 2,20 kW — 2,95 HP; sahada 3 HP
• 3,00 kW — 4,02 HP; sahada 4 HP
• 4,00 kW — 5,36 HP; sahada 5,5 HP
• 5,50 kW — 7,37 HP; sahada 7,5 HP
• 7,50 kW — 10,05 HP; sahada 10 HP

Motor gücü hidrolik hesaptan türetilir. Mil gücü formülü şudur: P_mil = Q × H / (367 × η). Burada Q debi (m³/h), H basma yüksekliği (mSS), η pompa verimi (ondalık) ve 367 birim sabitidir. Dikey kademeli konut pompalarında verim çalışma noktasına göre 0,50-0,68 aralığında değişir; ön hesapta 0,58 kullanmak güvenlidir.

Örnek hesap: 8,8 m³/h debi ve 52 mSS basma için tek pompalı çözümde P_mil = 8,8 × 52 / (367 × 0,62) = 457,6 / 227,5 = 2,01 kW. Bir üst standart kademe 2,2 kW, yani 3 HP'dir. Aynı yükü iki pompaya bölerseniz her pompa 4,4 m³/h taşır: P_mil = 4,4 × 52 / (367 × 0,58) = 228,8 / 212,9 = 1,07 kW; bir üst kademe 1,5 kW, yani 2 HP olur.

10 daireli apartman için hidrofor seçimi, tipik olarak 5 katlı ve kat başına 2 daireli bir yapı üzerinden çözülür. Bu ölçek, tek pompanın hâlâ yeterli olduğu ama yedekliliğin anlam kazanmaya başladığı eşiktir. Hesap girdileri: 10 adet 3+1 daire, her biri 0,92 L/s; ortak alanda 2 adet bahçe musluğu, her biri 0,30 L/s.

Debi hesabı. ΣLU = 10 × 0,92 + 2 × 0,30 = 9,20 + 0,60 = 9,80 L/s. Formül: Q = 0,682 × 9,80^0,45 − 0,14. 9,80^0,45 = 2,7930 olduğuna göre Q = 0,682 × 2,7930 − 0,14 = 1,9048 − 0,14 = 1,765 L/s. m³/h karşılığı: 1,765 × 3,6 = 6,35 m³/h. Tasarım debisi 6,4 m³/h alınır.

Basma yüksekliği hesabı. Statik: bodrum 2,5 m + (5 − 1) × 3,0 m + armatür 2,1 m = 16,6 mSS. Sürtünme: toplam eşdeğer boru 53 m × 0,15 mSS/m = 7,95; dirsek ve armatür payı için × 1,3 = 10,3 mSS. Armatür kalan basıncı: 2,0 bar = 20,4 mSS. Ekipman: 2,7 mSS. Toplam: 16,6 + 10,3 + 20,4 + 2,7 = 50,0 mSS.

Güç hesabı. Tek pompa tüm debiyi taşırsa P_mil = 6,4 × 50,0 / (367 × 0,60) = 320 / 220,2 = 1,45 kW; bir üst kademe 1,5 kW, yani 2 HP. Yedekli düzende iki pompanın her biri yüzde 100 kapasiteli seçilir; ikisi de 1,5 kW olur ve kurulu güç 3,0 kW'a çıkar, ancak aynı anda yalnızca biri çalışır.

Önerilen düzen: 1 çalışan + 1 yedek (1+1), frekans konvertörlü, dikey kademeli pompalarla kurulmuş kompakt grup. Bu ölçekte Grundfos CRE 3 serisi, Lowara e-SV 3 hidroliği, Wilo Helix serisi ya da Standart Pompa TMK gövdeleri uygun aday olur. Grup, haftalık dönüşümlü çalışma ile iki pompanın da çalışma saatlerini eşitler.

20 daireli apartman hidrofor seçimi, kat başına 4 daireli 5 katlı bir yapı üzerinden çözülür. Bu ölçekte tek pompalı çözüm teknik olarak mümkündür ama işletme açısından savunulamaz; tek pompanın arızası 20 daireyi susuz bırakır. Hesap girdileri: 16 adet 3+1 daire (0,92 L/s), 4 adet 2+1 daire (0,78 L/s), 2 bahçe musluğu (0,30 L/s), 1 kapıcı dairesi (0,78 L/s).

Debi hesabı. ΣLU = 16 × 0,92 + 4 × 0,78 + 2 × 0,30 + 0,78 = 14,72 + 3,12 + 0,60 + 0,78 = 19,22 L/s. Formül: Q = 0,682 × 19,22^0,45 − 0,14. 19,22^0,45 = 3,7818 olduğuna göre Q = 0,682 × 3,7818 − 0,14 = 2,5792 − 0,14 = 2,439 L/s. m³/h karşılığı: 2,439 × 3,6 = 8,78 m³/h. Tasarım debisi 8,8 m³/h alınır.

Basma yüksekliği hesabı. Statik: 2,5 + (5 − 1) × 3,0 + 2,1 = 16,6 mSS. Sürtünme: 64 m eşdeğer boru × 0,15 = 9,6; × 1,3 = 12,5 mSS. Armatür: 20,4 mSS. Ekipman: 2,5 mSS. Toplam: 16,6 + 12,5 + 20,4 + 2,5 = 52,0 mSS. Kat sayısı 10 daireli örnekle aynı olduğu halde basma 2 mSS arttı; fark tamamen daha uzun kat dağıtım hatlarından geliyor.

Güç hesabı. 2+1 düzende çalışan iki pompanın her biri debinin yarısını taşır: 4,4 m³/h. P_mil = 4,4 × 52,0 / (367 × 0,58) = 228,8 / 212,9 = 1,07 kW; bir üst kademe 1,5 kW, yani 2 HP. Grup üç adet 1,5 kW pompadan oluşur; kurulu güç 4,5 kW, aynı anda çalışan azami güç 3,0 kW'tır.

Alternatif olarak 1+1 düzende her pompa yüzde 100 kapasiteli seçilirse: P_mil = 8,8 × 52,0 / (367 × 0,62) = 457,6 / 227,5 = 2,01 kW; bir üst kademe 2,2 kW, yani 3 HP. Kurulu güç 4,4 kW ile neredeyse aynıdır, fakat kısmi yükte verim düşer çünkü tek büyük pompa gece saatlerinde çok düşük debide çalışmak zorunda kalır.

Önerilen düzen: 2 çalışan + 1 yedek (2+1), frekans konvertörlü, kademeli devreye alma özellikli grup. Grundfos Hydro Multi-E ve Lowara GHV serileri bu konfigürasyonun hazır paketlenmiş halidir; her iki üründe de sürücü pompaların üzerindedir ve harici pano hacmi küçülür. Wilo SiBoost ve Ebara Matrix tabanlı gruplar da aynı debi-basma penceresini karşılar.

30 daireli bina hidrofor hesabı, kat başına 3 daireli 10 katlı bir yapı üzerinden çözülür. Daire sayısı 20'den 30'a çıktığında debi yüzde 15 artarken, kat sayısı 5'ten 10'a çıktığı için basma yüksekliği yüzde 36 artar. Bu, daire sayısına göre hidrofor seçimi yaklaşımının neden tek başına yetersiz kaldığını gösteren en net örnektir.

Debi hesabı. ΣLU = 24 × 0,92 + 6 × 1,25 + 3 × 0,30 = 22,08 + 7,50 + 0,90 = 30,48 L/s. Formül: Q = 0,682 × 30,48^0,45 − 0,14. 30,48^0,45 = 4,6538 olduğuna göre Q = 0,682 × 4,6538 − 0,14 = 3,1739 − 0,14 = 3,034 L/s. m³/h karşılığı: 3,034 × 3,6 = 10,92 m³/h. Tasarım debisi 10,9 m³/h alınır.

Basma yüksekliği hesabı. Statik: 2,5 + (10 − 1) × 3,0 + 2,1 = 31,6 mSS. Sürtünme: 96 m eşdeğer boru × 0,15 = 14,4; × 1,3 = 18,7 mSS. Armatür: 20,4 mSS. Ekipman: 3,0 mSS. Toplam: 31,6 + 18,7 + 20,4 + 3,0 = 73,7 mSS. Pratikte 74 mSS, yani 7,25 bar tasarım basıncı esas alınır.

Güç hesabı. 2+1 düzende çalışan iki pompanın her biri 5,45 m³/h taşır: P_mil = 5,45 × 73,7 / (367 × 0,58) = 401,7 / 212,9 = 1,89 kW; bir üst kademe 2,2 kW, yani 3 HP. Kurulu güç 3 × 2,2 = 6,6 kW olur. Basma yüksekliği 74 mSS olduğu için pompaların kademe sayısı artar; aynı gövde ailesinde 8-10 kademeli modeller devreye girer.

Bu ölçekte alt kat basıncı sorun olmaya başlar. Pompa çıkışında 7,25 bar üreten bir sistemde zemin kat armatüründe görülecek basınç yaklaşık 7,0 bardır; oysa konut armatürlerinin çalışma sınırı genellikle 5 bardır. Çözüm, alt beş katın kolonuna basınç düşürücü koymak ya da binayı iki basınç zonuna ayırmaktır. Vana ve basınç kontrol elemanları için ürün grubumuza bakabilirsiniz. (Detay: Vana Sistemleri)

40 daireli apartman hidrofor gücü, 13 katlı ve kat başına 3 daireli bir yapı üzerinden çözüldüğünde 84 mSS basma yüksekliği ve yaklaşık 12 m³/h debi gerektirir. Bu, tek zonlu bir sistemin üst sınırıdır; 13 kattan sonra basınç zonlaması pratikte zorunlu hale gelir.

Debi hesabı. ΣLU = 30 × 0,92 + 10 × 1,25 + 4 × 0,30 + 0,78 = 27,60 + 12,50 + 1,20 + 0,78 = 42,08 L/s. Formül: Q = 0,682 × 42,08^0,45 − 0,14. 42,08^0,45 = 5,3807 olduğuna göre Q = 0,682 × 5,3807 − 0,14 = 3,6696 − 0,14 = 3,530 L/s. m³/h karşılığı: 3,530 × 3,6 = 12,71 m³/h. Tasarım debisi 12,7 m³/h alınır.

Basma yüksekliği hesabı. Statik: 2,5 + (13 − 1) × 3,0 + 2,1 = 40,6 mSS. Sürtünme: 130 m eşdeğer boru × 0,15 = 19,5; × 1,3 = 25,4 mSS. Armatür: 20,4 mSS. Ekipman: 3,5 mSS. Toplam: 40,6 + 25,4 + 20,4 + 3,5 = 89,9 mSS. Kolon çapı bir kademe büyütülerek sürtünme kaybı 19,5 mSS'ye indirilirse toplam 84,0 mSS'ye düşer; bu, tek bir çap kararının pompa gücünü nasıl değiştirdiğinin somut örneğidir.

Güç hesabı. 3+1 düzende çalışan üç pompanın her biri 4,23 m³/h taşır: P_mil = 4,23 × 84,0 / (367 × 0,55) = 355,3 / 201,9 = 1,76 kW; bir üst kademe 2,2 kW, yani 3 HP. Kurulu güç 4 × 2,2 = 8,8 kW, aynı anda çalışan azami güç 6,6 kW olur. 2+1 düzende ise her pompa 6,35 m³/h taşır: P_mil = 6,35 × 84,0 / (367 × 0,58) = 533,4 / 212,9 = 2,51 kW; bir üst kademe 3,0 kW, yani 4 HP.

Dört büyüklüğün yan yana karşılaştırması şöyledir. Değerler yukarıdaki hesapların çıktısıdır ve 3,0 m kat yüksekliği, 0,15 mSS/m birim kayıp, 2,0 bar armatür kalan basıncı kabulleriyle üretilmiştir.

• 10 daire / 5 kat — ΣLU: 9,80 L/s; Eş zamanlı debi: 6,4 m³/h; Gerekli basma: 50 mSS (4,9 bar); Pompa başına güç: 1,5 kW (2 HP); Önerilen düzen: 1+1 yedekli grup; Kurulu güç: 3,0 kW
• 20 daire / 5 kat — ΣLU: 19,22 L/s; Eş zamanlı debi: 8,8 m³/h; Gerekli basma: 52 mSS (5,1 bar); Pompa başına güç: 1,5 kW (2 HP); Önerilen düzen: 2+1 pompalı grup; Kurulu güç: 4,5 kW
• 30 daire / 10 kat — ΣLU: 30,48 L/s; Eş zamanlı debi: 10,9 m³/h; Gerekli basma: 74 mSS (7,25 bar); Pompa başına güç: 2,2 kW (3 HP); Önerilen düzen: 2+1 pompalı grup + alt zon basınç düşürücü; Kurulu güç: 6,6 kW
• 40 daire / 13 kat — ΣLU: 42,08 L/s; Eş zamanlı debi: 12,7 m³/h; Gerekli basma: 84 mSS (8,2 bar); Pompa başına güç: 2,2 kW (3 HP); Önerilen düzen: 3+1 pompalı grup + iki basınç zonu; Kurulu güç: 8,8 kW
• Daire başına kurulu güç — 10 dairede 0,30 kW/daire, 40 dairede 0,22 kW/daire; büyük bina daire başına daha az güç ister

Çok pompalı hidrofor grubu, aynı kolektöre paralel bağlanmış iki ya da daha fazla pompanın ortak bir kontrol ünitesiyle sırayla devreye alındığı basınçlandırma sistemidir. Tek pompalı çözüm daha ucuz ve daha basittir; çok pompalı çözüm ise kesintisiz su, kısmi yükte yüksek verim ve arıza toleransı sağlar. Apartman ölçeğinde ayırıcı eşik daire sayısı değil, su kesintisinin kabul edilebilirliğidir.

İki düzenin madde madde karşılaştırması şöyledir. Değerler 20 daireli, 8,8 m³/h ve 52 mSS tasarım verisine sahip bir bina üzerinden verilmiştir.

• Tek pompalı düzen — Pompa sayısı: 1; Motor gücü: 2,2 kW (3 HP); Kurulu güç: 2,2 kW; Arıza toleransı: yok, pompa durursa bina susuz kalır; Kısmi yük verimi: düşük, gece debisinde eğrinin sol ucunda çalışır; Gerekli membran tank: 100 litre üzeri; Bakım: pompa sökülürken sistem tamamen durur
• 1+1 yedekli düzen — Pompa sayısı: 2 (biri yedek); Motor gücü: 2 × 2,2 kW; Kurulu güç: 4,4 kW; Arıza toleransı: tam, yedek otomatik devreye girer; Kısmi yük verimi: düşük-orta, tek pompa hâlâ tüm debiyi taşır; Gerekli membran tank: 24 litre (konvertörlü); Bakım: bir pompa çalışırken diğeri sökülebilir
• 2+1 düzen — Pompa sayısı: 3 (biri yedek); Motor gücü: 3 × 1,5 kW; Kurulu güç: 4,5 kW; Arıza toleransı: tam; Kısmi yük verimi: yüksek, debi yarım adımlarla karşılanır; Gerekli membran tank: 24 litre; Bakım: iki pompa çalışırken üçüncüsü sökülebilir
• 3+1 düzen — Pompa sayısı: 4 (biri yedek); Motor gücü: 4 × 1,1 kW; Kurulu güç: 4,4 kW; Arıza toleransı: tam; Kısmi yük verimi: en yüksek, debi üçte birlik adımlarla karşılanır; Gerekli membran tank: 24 litre; Bakım: en esnek
• Yer ihtiyacı — Tek pompa: 0,4 m²; 1+1: 0,8 m²; 2+1: 1,2 m²; 3+1: 1,6 m² skid alanı, ayrıca üç tarafta 60 cm servis boşluğu
• Ses — Tek pompa: tek kaynak, tam devirde 68-72 dB(A); Çok pompalı konvertörlü grup: kısmi yükte 58-63 dB(A), ancak birden fazla kaynak çalışırsa toplam ses 3 dB(A) artar
• Kalkış sıklığı — Tek pompa: günde 150-400 kalkış tipiktir; 2+1 konvertörlü: günde 20-60 kalkış, çünkü öncü pompa devir değiştirerek talebi karşılar
• Maliyet kalemleri — Tek pompa: pompa + pano + büyük membran tank; Çok pompalı: pompalar + kolektör + ortak pano + küçük tank + montaj işçiliği; büyük tankın yerinden ve maliyetinden tasarruf edilir

Karar üç girdiyle verilir: bina kaç dairelidir, su kesintisi kaç saat tolere edilebilir ve pompa dairesinde ne kadar yer vardır. Aşağıdaki eşleştirme bu üç girdiye göre kesin yönlendirme verir.

• 4-8 daireli, 3-4 katlı bina, tek pompanın arızasında 24 saat beklenebiliyor — Tek pompalı, frekans konvertörlü çözüm yeterlidir; 1,1-1,5 kW (1,5-2 HP) bandında bir dikey kademeli pompa ve 24 litrelik membran tank
• 10-15 daireli, 5 katlı bina, yönetim su kesintisi istemiyor — 1+1 yedekli grup; her pompa yüzde 100 kapasiteli, 1,5 kW (2 HP), haftalık dönüşümlü çalışma
• 16-25 daireli, 5-8 katlı bina — 2+1 pompalı grup; her pompa 1,5 kW (2 HP), kademeli devreye alma, öncü pompa frekans konvertörlü
• 26-35 daireli, 9-12 katlı bina — 2+1 pompalı grup, pompa başına 2,2 kW (3 HP); alt beş kat için kolon basınç düşürücüsü zorunlu
• 36-50 daireli, 12-16 katlı bina — 3+1 pompalı grup, pompa başına 2,2-3,0 kW (3-4 HP); iki basınç zonu ya da ara depo düzeni değerlendirilmeli
• Karma kullanım, zemin katta ticari alan, kesintisiz su zorunlu — En az 2+1, tüm pompalar frekans konvertörlü; jeneratör beslemesi ve ikinci besleme hattı planlanmalı
• Pompa dairesi dar, yalnızca 1 m² kullanılabilir alan var — 1+1 dikey kademeli kompakt grup; yatay çok kademeli pompalar aynı basmayı daha geniş bir taban alanıyla verir
• Bina eski, kolon çapları küçük ve değiştirilemiyor — Debiyi değil basmayı büyütmek gerekir; kademe sayısı yüksek pompa seçilir ve kolon kaybı hesaba gerçek çapla girilir

Kademeli devreye alma, talep arttıkça pompaların sırayla devreye girmesi, talep azaldıkça sırayla devreden çıkmasıdır. Kontrol ünitesi basma hattındaki sensörden okuduğu basıncı hedef değerle karşılaştırır; öncü pompa tam devre ulaştığı halde basınç hedefin altında kalıyorsa ikinci pompayı başlatır. Basınç hedefin üzerine çıkıp öncü pompa asgari devre indiğinde ise en son giren pompa durdurulur.

Frekans konvertörlü hidrofor, motor devrini şebeke frekansından bağımsız olarak değiştirebilen sürücüyle donatılmış sistemdir. Kazancı afinite yasalarından gelir: bir santrifüj pompada debi devirle doğru, basma devrin karesiyle, mil gücü devrin küpüyle değişir. Devri yüzde 70'e indiren bir pompa, mil gücünün yaklaşık yüzde 34'ünü çeker.

Hidroforda yedek pompa, çalışan pompalardan biri arızalandığında otomatik olarak devreye giren ve sistemin tasarım debisini tek başına ya da kalan pompalarla birlikte karşılayan ilave pompadır. Apartmanda yedek pompanın gerekçesi konfor değil, hukukî ve pratik zorunluluktur: bir apartmanın günlerce susuz kalması kabul edilebilir bir işletme senaryosu değildir.

Yedek pompa boyutlandırma kuralı N+1'dir. Tasarım debisi için N adet pompa gerekiyorsa, gruba N+1 adet pompa konur ve her biri tasarım debisinin 1/N'ini karşılar. 2+1 düzende iki pompa çalışırken üçüncüsü bekler; bir pompa arızalandığında kontrol ünitesi yedeği devreye alır ve kapasitede hiçbir kayıp olmaz.

Yedeklemenin ikinci faydası bakım penceresidir. Mekanik salmastra değişimi, rulman kontrolü ya da çark temizliği için pompanın sökülmesi gerekir. Yedekli bir grupta bu iş, bina hiç su kesintisi yaşamadan, mesai saatinde ve acele edilmeden yapılır. Yedeksiz bir sistemde aynı iş gece yarısına ve acil servis tarifesine kalır. Periyodik bakım planı için rehberimize bakabilirsiniz. (Detay: Pompa Bakımı)

Membran tank, pompanın saatlik kalkış sayısını sınırlamak için sisteme konulan basınçlı hava yastıklı hacimdir. Sabit devirli bir sistemde hacim büyük olmak zorundadır; frekans konvertörlü bir sistemde ise küçük bir tank yeterlidir, çünkü küçük debi talepleri pompanın devrini düşürmesiyle karşılanır.

Sabit devirli sistem için hesap iki adımdır. Faydalı hacim: V_u = Q / (4 × Z). Burada Q saatlik debi (L/h), Z izin verilen azami kalkış sayısıdır (adet/saat); 4 kW altı motorlarda Z = 15 alınır. Nominal hacim: V_n = V_u × (p_max + 1) / (p_max − p_min). Basınçlar bar cinsinden mutlak değere çevrilerek kullanılır.

Örnek: 20 daireli binada Q = 8.800 L/h, Z = 15, p_min = 4,4 bar, p_max = 5,6 bar. V_u = 8.800 / (4 × 15) = 146,7 L. V_n = 146,7 × (5,6 + 1) / (5,6 − 4,4) = 146,7 × 6,6 / 1,2 = 807 L. Yani sabit devirli bir çözüm için 800 litrelik bir tank gerekir; bu, çoğu apartman pompa dairesine sığmayan bir hacimdir.

Aynı bina frekans konvertörlü bir grupla çözüldüğünde tank hacmi 24 litreye iner. Kural: konvertörlü sistemlerde tank hacmi, tasarım debisinin yaklaşık yüzde 0,3'ü kadar olması yeterlidir (8.800 L/h × 0,003 ≈ 26 L). Tankın işlevi burada depolama değil, sıfır debide sistemi basınç altında tutup pompayı gereksiz yere uyandırmamaktır.

Ön basınç ayarı hesabın ayrılmaz parçasıdır. Kural: tankın hava ön basıncı, pompanın devreye girme basıncından 0,2-0,3 bar düşük ayarlanır. Devreye girme basıncı 4,4 bar ise ön basınç 4,1-4,2 bar olmalıdır. Yanlış ön basınç ya tankın hiç çalışmamasına ya da membranın bir yıl içinde yırtılmasına yol açar. Genleşme ve basınç tankı hacim hesabını ayrıntılı ele aldığımız rehberimiz de yardımcı olur. (Detay: Genleşme Tankı Hesabı)

Apartman hidroforu neredeyse her zaman bir su deposundan emer, doğrudan şebekeye bağlanmaz. Sebebi mevzuat ve fizik olarak ikilidir: şebekeden doğrudan emiş, şebeke basıncını düşürerek komşu abonelere zarar verir ve şebeke kesintisinde pompayı kuru çalıştırır. Doğru düzen, şebekenin flatörlü bir depoyu doldurması ve pompanın depodan emmesidir.

Depo hacmi, binanın günlük tüketiminin en az yarısı kadar seçilir. 20 daireli, daire başına 3 kişi ve kişi başına 150 L/gün kabulüyle günlük tüketim 20 × 3 × 150 = 9.000 L = 9 m³'tür. Depo hacmi 4,5-9 m³ aralığında, tipik olarak 5 m³ seçilir. Aşırı büyük depo su kalitesini bozar; suyun bekleme süresi 24 saati aşmamalıdır.

En güvenli emiş düzeni, deponun su seviyesinin pompa mil kotunun üzerinde olmasıdır. Bu düzende pompa basınçlı emiş yapar, ilk dolum kendiliğinden gerçekleşir ve kavitasyon riski pratikte ortadan kalkar. Depo pompanın altındaysa emiş yüksekliği 4 m'yi geçmemeli, emiş borusu pompaya doğru sürekli yükselen eğimde çekilmeli ve ucuna dip klape takılmalıdır.

Kavitasyon, çark girişindeki basıncın suyun buhar basıncının altına düşerek buhar kabarcıkları oluşturması ve bu kabarcıkların yüksek basınç bölgesinde çökmesidir. Belirtisi metalik çakıl sesi, verim kaybı ve çark yüzeyinde oyulmadır. Kontrol kriteri şudur: mevcut NPSH değeri, pompanın gerekli NPSH değerinden en az 0,5 mSS fazla olmalıdır. (Detay: Pompa Kavitasyonu Nedir, Nasıl Önlenir?)

Depo ve emiş hattı malzemesi de sonucu etkiler. Paslanmaz veya polietilen depo, galvaniz depoya göre uzun vadede daha az tortu üretir ve pislik tutucunun tıkanma sıklığını düşürür. Boru, vana, kolektör ve bağlantı elemanları için tesisat ürün grubumuzu inceleyebilirsiniz. (Detay: Tesisat)

Basınç zonlaması, binayı düşey olarak iki ya da daha fazla basınç bölgesine ayırıp her bölgeyi kendi basıncında beslemektir. Zonlamanın eşiği armatürlerin dayanım sınırıdır: konut armatürleri ve esnek bağlantı hortumları tipik olarak 5 bar sürekli çalışma basıncına göre üretilir. Bir zonun düşey yüksekliği 40 m'yi, yani yaklaşık 13 katı aşmamalıdır.

Zonlamasız bir 13 katlı binada pompa çıkışında 8,2 bar üretilir. Zemin kattaki bir daire bu basıncın neredeyse tamamını görür ve armatür contaları, çamaşır makinesi giriş hortumu ile kombi emniyet ventili sürekli zorlanır. Sonuç, alt katlarda tekrar eden sızıntı ve patlayan hortum şikâyetleridir; sorun pompada değil, zonlamanın yapılmamış olmasındadır.

Apartmanlarda kullanılan üç zonlama yöntemi vardır. Birincisi tek pompa grubu + kolon basınç düşürücüleri: en ucuz çözümdür, alt zonun kolonuna ayarlanabilir basınç düşürücü konur. İkincisi iki ayrı pompa grubu: alt zon ve üst zon kendi grubuyla beslenir, enerji açısından en verimli çözümdür. Üçüncüsü ara depo: üst zon çatı ya da ara kat deposundan beslenir.

Sayısal örnek: 13 katlı binada alt zon 1-6. katlar, üst zon 7-13. katlar olarak ayrılsın. Üst zon için gerekli basma 84 mSS olarak hesaplanmıştı. Alt zon için statik yükseklik 2,5 + 5 × 3,0 + 2,1 = 19,6 mSS; sürtünme 12,0; armatür 20,4; ekipman 3,0 → toplam 55 mSS. İki ayrı grup kurulduğunda alt zon pompaları 84 yerine 55 mSS'ye basar; alt zonun enerji tüketimi yüzde 35 azalır.

Bir apartman hidroforunun yıllık enerji tüketimi, basılan su hacmi ile özgül enerji tüketiminin çarpımıdır. Özgül enerji formülü şudur: e = 2,725 × H / (η_toplam) / 1000 kWh/m³, sadeleştirilmiş haliyle e = 0,002725 × H / η_toplam. Burada H basma yüksekliği (mSS), η_toplam pompa ve motor verimlerinin çarpımıdır.

Örnek hesap — 20 daireli bina. Yıllık su tüketimi: 9 m³/gün × 365 = 3.285 m³/yıl. Frekans konvertörlü 2+1 grup için η_toplam = 0,50 kabul edilirse e = 0,002725 × 52 / 0,50 = 0,283 kWh/m³. Yıllık tüketim: 3.285 × 0,283 = 930 kWh/yıl. Daire başına 46,5 kWh/yıl eder.

Aynı bina sabit devirli, kısma vanasıyla dengelenmiş bir grupla çözülseydi η_toplam ortalama 0,32'ye düşerdi: e = 0,002725 × 52 / 0,32 = 0,443 kWh/m³ ve yıllık tüketim 1.455 kWh/yıl olurdu. Fark 525 kWh/yıl, yani yüzde 36'dır. 40 daireli bir binada aynı oran, 84 mSS ve 6.570 m³/yıl ile 1.700 kWh/yıl düzeyinde bir farka karşılık gelir.

Satın alma kararında bakılacak maliyet kalemleri şunlardır. Bunlar tek tek fiyatlandırılmalı ve karşılaştırma bu liste üzerinden yapılmalıdır.

• Pompa grubu — pompalar, kolektörler, çek valfler, kesme vanaları, şasi ve titreşim takozları
• Kontrol ünitesi — pano, frekans konvertörü ya da konvertörleri, basınç sensörü, kuru çalışma koruması
• Membran tank — konvertörlü sistemde 24 L, sabit devirli sistemde 500-1000 L; hacim farkı doğrudan maliyet ve yer farkıdır
• Depo — hacim, malzeme, flatör grubu, taşma ve boşaltma hattı, seviye şalteri
• Elektrik altyapısı — pano besleme kablosu kesiti, kaçak akım rölesi, termik manyetik şalterler, topraklama
• Montaj işçiliği — mekanik montaj, elektrik montajı, devreye alma ve ayar
• İşletme giderleri — yıllık elektrik tüketimi, periyodik bakım, mekanik salmastra değişimi, sarf malzeme
• Duruş maliyeti — yedeksiz bir sistemde arıza başına su kesintisi süresi ve acil servis bedeli

Enerji verimliliği tarafında iki mevzuat başlığı vardır. Su pompaları 547/2012/EU tüzüğüne göre MEI değeriyle, ısıtma devresindeki sirkülasyon pompaları ise EN 16297 kapsamında EEI değeriyle sınıflandırılır. Basınçlandırma grubu seçerken MEI ≥ 0,40 şartı asgari eşiktir; ciddi üreticiler bu değerin belirgin üzerinde ürün sunar. (Detay: Mekanik Sistemlerde Enerji Verimliliği)

Pomeka Mekanik'in taşıdığı markalar arasında apartman ölçeğine karşılık gelen ürün aileleri şunlardır. Seçim, hesaplanan Q-H çiftinin hangi ailenin verim penceresine düştüğüne göre yapılır.

• Grundfos CRE — dikey çok kademeli, motor üstü frekans konvertörlü; 1-15 m³/h bandında apartman grubu kurmak için temel gövde
• Grundfos Hydro Multi-E — CRE pompalardan kurulmuş, fabrikada paketlenmiş 2-4 pompalı hazır basınçlandırma grubu; her pompa kendi sürücüsüne sahiptir
• Lowara GHV — e-SV dikey çok kademeli pompalar ve Hydrovar sürücüyle kurulan çok pompalı grup ailesi; 2-6 pompalı konfigürasyonlar mevcuttur
• Wilo SiBoost — Helix ve MVI gövdeleri üzerine kurulu, ortak panolu çok pompalı grup ailesi; sabit devirli ve konvertörlü sürümleri vardır
• Standart Pompa TMK — yerli üretim dikey çok kademeli gövde; yedek parça erişimi ve servis ağı bakımından avantajlıdır
• Ebara Matrix — yatay çok kademeli gövde; düşük tavanlı pompa dairelerinde ve küçük apartmanlarda tercih edilir
• Ortak nokta — Tümünde paslanmaz çelik hidrolik parçalar, mekanik salmastra ve IE3/IE5 sınıfı motorlar; ayrım kademe sayısı, verim eğrisi ve kontrol yazılımındadır

Marka seçiminde teknik veriden sonra bakılacak iki şey servis ağı ve yedek parça erişimidir. Bir apartman hidroforu 12-15 yıl çalışır ve bu sürede en az iki kez mekanik salmastra, bir kez de sensör ya da sürücü kartı değişimi gerektirir. Yedek parçası üç gün içinde temin edilemeyen bir ürün, katalogda ne kadar iyi görünürse görünsün işletme açısından risklidir. (Detay: En İyi Hidrofor Markaları Hangileri? Grundfos, Wilo, DAB, Lowara, Etna ve Sumak Karşılaştırması)

Piyasada DAB, Etna, Sumak, İmpo ve Vansan gibi başka markalar da bulunur ve bunların da apartman ölçeğine uygun ürün aileleri vardır. Pomeka Mekanik bu markaları tedarik etmemektedir; seçim yaparken karşılaştırma ölçütü marka adı değil, hesaplanan Q-H çiftindeki verim, MEI değeri ve servis erişimi olmalıdır.