Wilo Hidrofor Modelleri: Isar BOOST5, HiMulti ve SiBoost Karşılaştırması

Wilo basınçlandırma ürünlerini kapsayan Wilo hidrofor gamı, tek gövdeli kompakt cihazdan çok pompalı basınçlandırma grubuna uzanan kademeli bir yapıdır. Sıralama şudur: kompakt ve kendinden emişli Wilo Isar BOOST5, çok kademeli dikey gövdeli Wilo HiMulti 3, frekans konvertörlü tek pompalı Wilo Economy MHIE ve ortak kollektörlü çok pompalı Wilo SiBoost Smart. Her kademe, bir öncekinin debi veya basma sınırının bittiği yerde başlar.

Bu dizilim tesadüfi değildir. Bir basınçlandırma sisteminden istenen üç şey vardır: yeterli debi, yeterli basma yüksekliği ve talep değişince basıncın kararlı kalması. Küçük yapılarda üçü tek bir gövdeyle karşılanır. Yapı büyüdükçe tepe debi artar, kot farkı büyür ve suyun kesilmemesi bir konfor meselesi olmaktan çıkıp işletme şartı hâline gelir. Bu üç baskı, sırasıyla çok kademeli gövdeyi, frekans konvertörünü ve çoklu pompayı zorunlu kılar.

Serileri ayıran teknik farklar dört başlıkta toplanır. Birincisi kademe sayısı: tek çarklı bir gövde belirli bir basmanın üzerine çıkamaz, yüksek basma için çarkların seri dizilmesi gerekir. İkincisi kontrol tipi: basınç şalteriyle açma-kapama mı, yoksa sensörle sürekli devir ayarı mı. Üçüncüsü pompa sayısı: tek pompa mı, kademeli devreye giren birden çok pompa mı. Dördüncüsü emiş düzeni: kendinden emiş var mı, yoksa pozitif emiş şart mı.

Bir noktayı baştan netleştirmek gerekir: seri seçimi bir kalite sıralaması değildir. Wilo SiBoost Smart, Wilo Isar BOOST5'ten daha iyi bir cihaz değildir; farklı bir problemi çözer. Tek katlı bir eve çok pompalı grup koymak, iki kişilik bir yemek için endüstriyel fırın kurmakla aynı hatadır. Doğru seçim, hesaplanan çalışma noktasının pompa eğrisinin verimli bölgesine düşmesidir. Pomeka Mekanik'in taşıdığı marka listesini inceleyerek gam bütününü görebilirsiniz. (Detay: markalar sayfamız)

Wilo Isar BOOST5, pompa, motor, basınç sensörü ve kontrol ünitesinin tek gövdede toplandığı kompakt bir kendinden emişli hidrofor tipidir. Ayrı genleşme tankı, ayrı basınç şalteri ve ayrı pano gerektirmez; fabrikadan kablolu ve devreye alma ayarları yapılmış olarak çıkar. Gam içinde iki güç kademesi bulunur: Wilo Isar BOOST5-E-3 ve daha yüksek basmalı Wilo Isar BOOST5-E-5.

Serinin tipik katalog bandı şöyledir: maksimum debi yaklaşık 5 m³/h, maksimum basma yüksekliği modele göre 40-50 mSS, anma gücü 0,55-0,90 kW aralığı, besleme tek fazlı 230 V, kendinden emiş kabiliyeti 8 m'ye kadar, maksimum akışkan sıcaklığı 35-40 °C bandı, koruma sınıfı IPX4 düzeyi. Kesin değer için sipariş edilen tipin veri sayfası esas alınmalıdır; gam içinde kademeler arasında belirgin fark vardır.

Isar BOOST5'in ayırt edici özelliği, ön yüzündeki dijital ekran ve sensör tabanlı kontroldür. Cihaz çıkış basıncını sürekli ölçer, hedef değeri korumak için devreye girer ve talep bittiğinde yumuşak biçimde durur. Kullanıcı hedef basıncı panelden değiştirebilir; tipik ayar aralığı 1,5-5,0 bar bandındadır. Ekran ayrıca anlık basıncı, çalışma durumunu ve hata kodlarını gösterir.

Kuru çalışma koruması bu seride standarttır. Emiş tarafında su kesildiğinde cihaz kendini durdurur, belirli aralıklarla yeniden dener ve su geldiğinde otomatik olarak normal çalışmaya döner. Şebeke suyunun kesintili geldiği bölgelerde bu emniyet, motorun ve mekanik salmastranın yanmasını önleyen tek koruma katmanıdır ve devre dışı bırakılmamalıdır.

Wilo Isar BOOST5 kaç kata çıkar sorusunun cevabı sabit bir sayı değildir; basma hesabına bağlıdır. Kabaca söylemek gerekirse, tek duş kullanımında üç katlı bir yapıya kadar rahat, dört katta sınırda çalışır. Sınırı belirleyen maksimum basma değil, hedeflenen debideki gerçek basmadır: 45 mSS'lik bir cihaz 3 m³/h debide 25-30 mSS civarına düşer.

Serinin doğal kullanım alanı tek konuttur: müstakil ev, iki-üç katlı villa, bahçe sulama hattı, depodan besleme ve şebeke basıncının düşük olduğu daireler. Kompakt gövdesi sayesinde küçük bir tesisat dolabına sığar; ağırlığı 15 kg bandındadır ve montajı iki rakor bağlantısına iner. Hidrofor ve basınçlandırma ürün grubumuzda serinin konumunu görebilirsiniz. (Detay: Pompa Sistemleri)

Wilo HiMulti 3, dikey eksende sıralanmış çok kademeli çarklara sahip, paslanmaz gövdeli bir basınçlandırma pompasıdır. Isar BOOST5'ten temel farkı kademe sayısıdır: tek çark yerine seri bağlı birden çok çark, aynı debide belirgin biçimde daha yüksek basma yüksekliği üretir. Seri, tek konuttan küçük ticari yapıya geçiş bandını kapsar.

Çok kademeli mantığı basittir. Bir santrifüj çark, çapı ve devriyle sınırlı bir basma yüksekliği üretir. Aynı çarktan iki tanesini seri bağladığınızda debi değişmez, basma iki katına çıkar. Wilo HiMulti 3 gövdesinde kademe sayısı model koduyla belirlenir; bu nedenle aynı seri içinde 25 mSS'lik bir tip de, 55 mSS'nin üzerine çıkan bir tip de bulunur.

Serinin tipik katalog bandı şöyledir: maksimum debi yaklaşık 4-8 m³/h, maksimum basma yüksekliği kademe sayısına göre 25-60 mSS aralığı, anma gücü 0,45-1,1 kW bandı, tek fazlı 230 V veya üç fazlı besleme seçenekleri, akışkan sıcaklığı 40 °C civarına kadar. Hidrolik parçalarda paslanmaz çelik kullanımı, kireçli sularda ömrü doğrudan uzatan bir tasarım tercihidir.

Emiş tarafı bu seride ayrı bir konudur. HiMulti 3'ün standart kurulum senaryosu pozitif emiştir: su kaynağı, deponun su seviyesi veya şebeke bağlantısı pompa kotunun üzerindedir ve pompa basınçlı emiş yapar. Emiş yüksekliği gereken sığ kuyu ya da gömme depo uygulamalarında ya kendinden emişli bir gövdeye geçilir ya da emiş tarafı ayrıca çözülür. Bu ayrım, seri seçiminde en sık atlanan noktadır.

Wilo HiMulti 3 kaç bar basar sorusu tip koduna bağlıdır. 55 mSS basmalı bir tip yaklaşık 5,4 bar karşılığındadır; ancak bu değer sıfır debideki kapalı vana basıncıdır. Gerçek işletmede pompa, hedeflenen debideki eğri noktasında çalışır ve orada okunacak değer katalog tepe değerinin belirgin altındadır. Seçim her zaman debi-basma çiftiyle yapılır, tek bir sayıyla değil.

Serinin doğal kullanım alanı, Isar BOOST5'in yetmediği ama çok pompalı grubun aşırı kaldığı ara banttır: dört-beş katlı villa, iki daireli bina, küçük pansiyon, ofis katı, ticari mutfak besleme hattı ve orta ölçekli sulama. Basınç kontrolü tarafında sabit devirli düzenle çalıştırılabildiği gibi, ayrı bir sürücüyle değişken devirli de kurulabilir.

Wilo Economy MHIE, yatay eksenli çok kademeli gövdeye entegre sürücü eklenmiş bir frekans konvertörlü hidrofor pompasıdır. Aynı hidroliğin sürücüsüz kardeşi Economy MHI serisidir; MHIE'yi ayıran, motor üzerine oturan elektronik modülün devri talebe göre sürekli değiştirmesidir. Bu, tek pompalı bir hatta sabit basınç sağlamanın en doğrudan yoludur.

Gam geneli katalog bandı şöyledir: debi yaklaşık 1-10 m³/h aralığı, basma yüksekliği kademe sayısına göre 20-90 mSS bandı, anma gücü 0,55-2,2 kW aralığı, tek veya üç fazlı besleme, paslanmaz çelik hidrolik. Sürücü modülü üzerinde ayar paneli ve basınç sensörü girişi bulunur; harici sensörle kapalı çevrim sabit basınç kontrolü kurulur.

Frekans konvertörünün çözdüğü problem şudur: sabit devirli bir pompa yalnızca iki durumda bulunur, tam güçte veya duruşta. Basınç, şalterin alt ve üst değerleri arasında salınır ve bu salınım tipik olarak 1,0-1,5 bar genliğindedir. Değişken devirli bir pompa ise ölçülen basınçla hedef arasındaki farkı sıfırlamak için devri sürekli düzeltir; salınım 0,2-0,4 bar bandına iner.

İkinci kazanç enerjidir ve afinite yasalarından gelir. Bir santrifüj pompada debi devirle doğru orantılı, basma yüksekliği devrin karesiyle, mil gücü ise devrin küpüyle değişir. Devri yarıya indirdiğinizde teorik olarak çekilen güç sekizde bire düşer. Gerçek tesisatta statik yükseklik nedeniyle bu kadar keskin bir kazanç görülmez, fakat kısmi yükte fark her zaman büyüktür.

Üçüncü kazanç mekaniktir. Sabit devirli bir motor her devreye girişinde anma akımının 4-6 katı bir kalkış akımı çeker ve her kalkış sargılarda ısınma, mekanik salmastrada aşınma anlamına gelir. Sürücülü bir pompa motoru rampa ile hızlandırır, kalkış akımı anma değerinin üzerine çıkmaz ve talep sürdüğü sürece pompa durmadan düşük devirde çalışır.

Economy MHIE'nin doğal yeri, tek pompanın yeterli olduğu ama basınç kararlılığının şart olduğu ticari hatlardır: küçük otel, klinik, laboratuvar besleme, ticari mutfak ve proses hattı. Yedeklilik gerekmiyorsa çok pompalı gruba çıkmaya gerek yoktur. Basınç kontrolünün genel prensipleri için basınç düşürücü rehberimize bakabilirsiniz. (Detay: Basınç Düşürücü Kullanımı)

Wilo SiBoost Smart, ortak emiş ve basma kollektörü üzerine bağlanmış birden çok dikey çok kademeli pompadan, ortak kumanda panosundan, membranlı basınç kabından ve basınç sensöründen oluşan hazır bir basınçlandırma grubudur. Gam içinde pompaların Helix V veya frekans konvertörlü Helix VE tipleriyle kurulduğu, tipik olarak iki ila dört pompalı düzenler bulunur.

Grubun çalışma mantığı kademelemedir. Basınç sensörü hattı sürekli izler; talep arttıkça pompalar sırayla devreye girer, talep azaldıkça sırayla devreden çıkar. Frekans konvertörlü tiplerde en az bir pompa devri sürekli ayarlanarak hedef basınç sabit tutulur; diğerleri tam devirde temel yükü karşılar. Böylece hem çok geniş bir debi aralığı kapsanır hem de basınç kararlı kalır.

İkinci kritik özellik yedekliliktir. Bir pompa arızalandığında grup durmaz; kalan pompalar yükü devralır ve pano arıza sinyali verir. Bu, suyun kesilmesinin kabul edilemez olduğu apartman, otel, hastane ve üretim tesisi gibi yerlerde tek pompalı çözümü baştan eleyen özelliktir. Tek pompalı bir sistemde arıza, doğrudan susuz kalma demektir.

Üçüncü özellik dönüşümlü çalışmadır. Pano, pompaların çalışma saatlerini izler ve öncelik sırasını periyodik olarak değiştirir. Böylece hiçbir pompa diğerlerinden belirgin biçimde fazla yıpranmaz ve uzun süre duran bir pompanın salmastrasının kurumasının önüne geçilir. Uzun süre kullanılmayan yedek pompalar için periyodik test çalıştırması da aynı panodan yapılır.

Grubun kapsadığı bant geniştir. Pompa sayısı ve tipine göre toplam debi onlarca m³/h düzeyine, basma yüksekliği ise 100 mSS'nin üzerine çıkabilir. Bu nedenle SiBoost Smart bir model değil, projeye göre yapılandırılan bir ailedir; seçim doğrudan bina hesabından çıkar. Ticari yapılarda mekanik sistem bütününü ele aldığımız rehberimize göz atabilirsiniz. (Detay: Ticari Binalarda Mekanik Sistemler)

Aşağıdaki liste, tek konut bandındaki iki seriyi yan yana koyar. Değerler gam geneli için verilmiştir; sipariş öncesinde seçilen tipin veri sayfası esas alınmalıdır.

• Wilo Isar BOOST5 — Gövde tipi: kompakt, tek gövdede pompa-motor-kontrol; Kademe: tek kademeli, ejektör destekli; Maks. debi: yaklaşık 5 m³/h; Maks. basma: 40-50 mSS bandı; Anma gücü: 0,55-0,90 kW; Besleme: tek fazlı 230 V; Kendinden emiş: 8 m'ye kadar var; Kontrol: dahili sensör ve elektronik, hedef basınç ayarlanabilir
• Wilo HiMulti 3 — Gövde tipi: dikey çok kademeli, paslanmaz hidrolik; Kademe: model koduna göre çok kademeli; Maks. debi: yaklaşık 4-8 m³/h; Maks. basma: 25-60 mSS bandı; Anma gücü: 0,45-1,1 kW; Besleme: tek fazlı 230 V veya üç fazlı; Kendinden emiş: standart düzende yok, pozitif emiş beklenir; Kontrol: basınç şalteri ya da ayrı sürücüyle kurulur
• Basma tavanı — Isar BOOST5: tek kademeli yapısı nedeniyle sınırlı, üç katın üzerinde zorlanır; HiMulti 3: kademe sayısı artırılarak dört-beş kata çıkılabilir
• Kurulum süresi — Isar BOOST5: iki rakor ve bir priz, tipik olarak yarım saatin altında; HiMulti 3: tank, şalter veya sürücü ve pano ayrı bağlanır, saatlerle ölçülür
• Kapladığı yer — Isar BOOST5: küçük bir tesisat dolabına sığar; HiMulti 3: tank ve bağlantılarla birlikte belirgin biçimde daha fazla yer ister
• Kireçli su dayanımı — Isar BOOST5: gam standardına göre; HiMulti 3: paslanmaz hidrolik parçalar sert sularda avantaj sağlar
• Sıcaklık sınırı — Isar BOOST5: 35-40 °C bandı, temiz soğuk su odaklı; HiMulti 3: 40 °C civarına kadar, kullanım aralığı biraz geniş
• Yedek parça ve müdahale — Isar BOOST5: kompakt gövde nedeniyle parça değişimi sınırlı; HiMulti 3: klasik pompa mimarisi, salmastra ve kademe bakımı yapılabilir
• Tipik kullanım — Isar BOOST5: müstakil ev, iki-üç katlı villa, bahçe sulama, sığ depo emişi; HiMulti 3: dört-beş katlı villa, iki daireli bina, küçük ofis, ticari mutfak besleme

Hangisi kime uygun? Hesaplanan eş zamanlı debi 5 m³/h'nin altında, gerekli basma 40 mSS'nin altında ve su kaynağı pompa kotunun altındaysa Wilo Isar BOOST5 doğru seçimdir; kompakt gövde ve kendinden emiş bu senaryonun tam karşılığıdır. Basma ihtiyacı 40 mSS'yi aşıyor ya da su kaynağı pompa kotunun üzerindeyse Wilo HiMulti 3'e geçilir; çok kademeli gövde olmadan bu bant karşılanamaz.

Bu karşılaştırma, tek pompalı çözümün nerede bitip çok pompalı grubun nerede başladığını gösterir. Ayrım noktası kapasiteden çok işletme sürekliliği gerekliliğidir.

• Wilo HiMulti 3 — Pompa sayısı: tek; Yedeklilik: yok, arızada su kesilir; Debi bandı: yaklaşık 4-8 m³/h; Basma bandı: 25-60 mSS; Kontrol: şalter ya da harici sürücü; Pano: ayrı, basit; Yerleşim alanı: küçük; Devreye alma: tek noktadan, kısa
• Wilo SiBoost Smart — Pompa sayısı: tipik olarak 2-4; Yedeklilik: var, arızada kalan pompalar devralır; Debi bandı: onlarca m³/h düzeyine kadar yapılandırılır; Basma bandı: 100 mSS üzerine çıkabilir; Kontrol: ortak pano, sensörlü kademeleme, frekans konvertörlü tiplerde sabit basınç; Pano: entegre, alarm çıkışlı; Yerleşim alanı: kollektörlü şase, ayrı pompa odası ister; Devreye alma: parametreli, uzmanlık gerektirir
• Basınç kararlılığı — HiMulti 3: sabit devirli kurulumda 1,0-1,5 bar salınım; SiBoost Smart: frekans konvertörlü tiplerde 0,2-0,4 bar bandı
• Kısmi yük davranışı — HiMulti 3: tek pompa küçük talepte de tam devirde döner, sık kalkar; SiBoost Smart: küçük talebi tek pompa düşük devirde karşılar, diğerleri durur
• Bakım kesintisi — HiMulti 3: bakım süresince su kesilir; SiBoost Smart: bir pompa izole edilip bakıma alınırken sistem çalışmaya devam eder
• Dönüşümlü çalışma — HiMulti 3: yok; SiBoost Smart: pano çalışma saatlerini eşitler, yıpranma dengelenir
• İzleme ve alarm — HiMulti 3: temel; SiBoost Smart: kuru çalışma, düşük basınç, pompa arızası ve bina otomasyonuna sinyal
• Maliyet kalemleri — HiMulti 3: pompa, tank, şalter veya sürücü, küçük pano, kısa montaj işçiliği; SiBoost Smart: çoklu pompa, kollektör ve şase, entegre pano, basınç kabı, pompa odası hazırlığı, uzman devreye alma, periyodik bakım sözleşmesi
• Tipik kullanım — HiMulti 3: dört-beş katlı villa, küçük ofis, iki daireli bina; SiBoost Smart: apartman, otel, hastane, okul, üretim tesisi, alışveriş merkezi

Hangisi kime uygun? Suyun birkaç saat kesilmesi kabul edilebilir bir durumsa ve tepe debi 8 m³/h'nin altındaysa Wilo HiMulti 3 yeterlidir; çok pompalı gruba çıkmak gereksiz karmaşıklık ve gereksiz bakım yükü getirir. Suyun kesilmesi kabul edilemezse, daire sayısı ondan fazlaysa ya da tepe debi 10 m³/h'yi aşıyorsa Wilo SiBoost Smart tek doğru cevaptır; yedeklilik tek pompayla üretilemeyen bir özelliktir.

Seriler arası geçiş, üç sayısal eşikle tanımlanır: eş zamanlı debi, gerekli basma yüksekliği ve kabul edilebilir kesinti süresi. Bu üç değerden herhangi biri eşiği aştığında bir üst seriye çıkmak gerekir. Eşiği aşan değeri yerinde tutmaya çalışmak, sistemi eğrinin verimsiz bölgesinde çalıştırmak demektir.

• Eşik 1 — Eş zamanlı debi 5 m³/h: Altındaysa Wilo Isar BOOST5 bandındasınız. Aştığında çok kademeli gövdeye, yani Wilo HiMulti 3 tarafına geçilir.
• Eşik 2 — Gerekli basma 40 mSS: Altındaysa kompakt gövde yeterlidir. 40-60 mSS bandında Wilo HiMulti 3 uygun tipiyle karşılar. 60 mSS üzeri çok kademeli dikey pompalı gruba işaret eder.
• Eşik 3 — Eş zamanlı debi 10 m³/h: Bu değerin üzerinde tek pompalı konut çözümlerinden çıkılmıştır; Wilo SiBoost Smart gibi çok pompalı hidrofor grubu gerekir.
• Eşik 4 — Kesinti toleransı: Su kesintisi dakikalarla ölçülüyorsa pompa sayısı ikiden az olamaz. Bu eşik debiden bağımsız olarak çok pompalı grubu zorunlu kılar.
• Eşik 5 — Basınç salınımı toleransı: Salınım 0,5 barın altında kalmalıysa sabit devirli düzen elenir; Wilo Economy MHIE gibi entegre sürücülü tek pompa ya da frekans konvertörlü grup gerekir.
• Eşik 6 — Emiş yüksekliği 8 m: Su seviyesi pompa kotunun 8 m'den daha aşağısındaysa yüzey pompası fiziksel olarak yetersizdir; emiş tarafı ayrı çözülmeli ya da dalgıç çözüme geçilmelidir.
• Eşik 7 — Günlük çalışma süresi 3 saat: Bu sürenin üzerinde çalışan bir sistemde sabit devirli düzenin enerji ve kalkış yükü belirgin hâle gelir; frekans konvertörlü seçenek hesaplanmalıdır.
• Eşik 8 — Daire sayısı 10: On daireden büyük bir binada tek pompalı çözüm hem tepe debi hem işletme sürekliliği bakımından savunulamaz.

Bu eşikler tek tek değil, birlikte okunur. Örneğin altı daireli bir binada tepe debi 7 m³/h çıkabilir; bu değer HiMulti 3 bandındadır. Ancak aynı binada su kesintisi kabul edilmiyorsa, dördüncü eşik devreye girer ve karar çok pompalı gruba kayar. Tek bir eşik bile aşıldığında bir üst kademeye çıkmak, sonradan sistemi değiştirmekten her zaman daha ekonomiktir.

Gerekli basma yüksekliği üç bileşenin toplamıdır: statik yükseklik, boru sürtünme kaybı ve armatürde istenen kalan basınç. Formül şudur: H_gerekli = H_statik + H_sürtünme + H_armatür. Bu hesap yapılmadan yapılan her seri seçimi tahminden ibarettir ve sahada ya yetersiz basınç ya da gereksiz büyük pompa olarak ortaya çıkar.

Adım 1 — statik yükseklik. Pompa mil kotu ile en yüksek musluk arasındaki düşey mesafedir. Beş katlı bir apartmanda kat yüksekliği 3 m kabul edilirse 5 × 3 = 15 m; buna bodrumdaki pompa kotu için 2,5 m ve son kattaki duş başlığı yüksekliği için 2,1 m eklenir. Toplam statik yükseklik 19,6 mSS olur.

Adım 2 — sürtünme kaybı. Düşey kolon ve yatay dağıtım hattının toplam boru uzunluğu 60 m, birim kayıp 0,15 mSS/m kabul edilirse 60 × 0,15 = 9,0 mSS bulunur. Dirsek, tee, vana ve süzgeçlerin eşdeğer uzunluğu için bu değere yüzde 30 eklenir: 9,0 × 1,3 = 11,7 mSS.

Adım 3 — armatür kalan basıncı. Standart bir duş bataryası için 1,5 bar, yağmurlama duş başlığı için 2,0 bar önerilir. TS EN 806-3 ve DIN 1988-300 yaklaşımlarında da armatür tipine göre minimum akış basıncı tanımlanır. 2,0 bar karşılığı 20,4 mSS'dir; konforlu bir duş için bu değeri esas alalım.

Adım 4 — toplam ve seri kararı. H_gerekli = 19,6 + 11,7 + 20,4 = 51,7 mSS. Bu değer Wilo Isar BOOST5 bandının açıkça üzerindedir; kompakt seri bu binayı besleyemez. 51,7 mSS, Wilo HiMulti 3'ün üst tiplerinin sınırındadır ve eş zamanlı debi de yüksekse doğrudan çok pompalı gruba çıkmak gerekir.

Hesapta en çok yapılan hata, katalogdaki maksimum basma değerini çalışma noktası sanmaktır. 55 mSS yazan bir pompa, bu değeri yalnızca sıfır debide verir; hedeflenen debide gerçek basma belirgin biçimde düşüktür. Doğru yöntem, hesaplanan debi-basma çiftini pompa eğrisi üzerine oturtmak ve noktanın verim tepesine yakın düşmesini sağlamaktır.

Şebeke basıncı da hesaba katılabilir. Giriş noktasında güvenilir biçimde 2,0 bar, yani 20,4 mSS mevcutsa, pompanın üretmesi gereken basma bu kadar azalır: 51,7 − 20,4 = 31,3 mSS. Ancak burada dikkat gerekir; şebeke basıncı gün içinde değişir ve hesabı en düşük garanti değer üzerinden yapmak gerekir. Boru ve bağlantı elemanları için tesisat ürün grubumuza bakabilirsiniz. (Detay: Tesisat)

Bir hidroforun debisi, tesisattaki tüm armatürlerin toplam debisine göre değil, eş zamanlılık kabulüne göre seçilir. DIN 1988-300 yaklaşımında eş zamanlı debi, toplam yük birimlerinden şu bağıntıyla bulunur: Q = 0,682 × (ΣLU)^0,45 − 0,14. Sonuç litre/saniye cinsindendir ve 3,6 ile çarpılarak m³/h'ye dönüştürülür.

Örnek 1 — tek villa. İki banyolu bir villada 2 duş (her biri 2 LU), 3 lavabo (1 LU), 2 rezervuar (1 LU), 1 mutfak eviyesi (2 LU) ve 1 çamaşır makinesi (2 LU) bulunsun. Toplam ΣLU = 4 + 3 + 2 + 2 + 2 = 13 LU olur.

Hesap: 13^0,45 ≈ 3,10 olduğuna göre Q = 0,682 × 3,10 − 0,14 = 2,11 − 0,14 = 1,97 L/s. Saatlik karşılığı 1,97 × 3,6 = 7,1 m³/h'dir. Bu değer 5 m³/h eşiğini aştığı için Wilo Isar BOOST5 bandının dışına çıkar ve Wilo HiMulti 3 tarafına işaret eder.

Örnek 2 — on daireli apartman. Her dairede ortalama 12 LU kabul edilirse toplam ΣLU = 120 LU olur. Hesap: 120^0,45 ≈ 8,53; Q = 0,682 × 8,53 − 0,14 = 5,82 − 0,14 = 5,68 L/s. Saatlik karşılığı 5,68 × 3,6 = 20,4 m³/h'dir.

Bu sonuç kritik bir eşiği aşar. 20,4 m³/h, tek pompalı konut ve küçük ticari çözümlerin tamamının üzerindedir; karar doğrudan Wilo SiBoost Smart gibi çok pompalı bir gruba iner. Üstelik bu grup, tepe debiyi bir pompa yedekte kalacak biçimde karşılayacak şekilde yapılandırılmalıdır.

Formülün mantığı önemlidir: eş zamanlılık, armatür sayısı arttıkça oransal olarak düşer. On daireli binada 120 LU'nun tamamının aynı anda açılma olasılığı sıfıra yakındır; bu nedenle 20,4 m³/h değeri toplam kapasitenin çok altındadır. Toplam üzerinden seçim yapmak, üç kat büyük ve sürekli kısmi yükte çalışan bir sistem doğurur.

Debi yetersizliğinin sahadaki belirtisi de bellidir. İkinci musluk açıldığında birincinin akışı gözle görülür biçimde azalıyorsa, üst kattaki duş alt katta çamaşır makinesi su alırken zayıflıyorsa sorun basınç ayarında değil kapasitededir. Bu tabloda hedef basıncı yükseltmek durumu kötüleştirir; çalışma noktası eğrinin dik bölgesine kayar ve kavitasyon riski artar.

Değişken devirli çalışmanın enerji kazancı afinite yasalarından gelir ve kısmi yükte büyür. Bir pompa çalışma süresinin büyük bölümünü tepe debinin altında geçirir; sabit devirli bir düzen bu sürelerde de tam gücü çeker, sürücülü bir düzen ise gücü devirle birlikte düşürür. Fark, çalışma süresi uzadıkça birikimli olarak anlam kazanır.

Somut hesap 1 — tek konut. Dört kişilik bir konutta günlük su tüketimi kişi başı 150 litre kabul edilirse toplam 0,6 m³/gün olur. Kısmi debili kullanım nedeniyle gerçek çalışma süresi günde ortalama 45 dakika kabul edilsin. Yıllık çalışma: 0,75 saat/gün × 365 = 274 saat.

Sabit devirli bir düzende çekilen güç 0,75 kW kabul edilirse yıllık tüketim 274 × 0,75 = 206 kWh/yıl olur. Aynı senaryoda sensör kontrollü, devri talebe göre değişen bir cihazda ağırlıklı ortalama güç 0,35 kW kabul edilirse tüketim 274 × 0,35 = 96 kWh/yıl'dır. Fark 110 kWh/yıl düzeyindedir.

Somut hesap 2 — on daireli apartman. Grup günde ortalama 5 saat çalışsın; yıllık çalışma süresi 5 × 365 = 1.825 saattir. Sabit devirli düzende ortalama çekilen güç 3,0 kW kabul edilirse yıllık tüketim 1.825 × 3,0 = 5.475 kWh/yıl olur.

Frekans konvertörlü bir grupta, sürenin büyük bölümünün kısmi yükte geçmesi nedeniyle ağırlıklı ortalama güç 1,7 kW'a inebilir. Yıllık tüketim: 1.825 × 1,7 = 3.103 kWh/yıl. Fark 2.372 kWh/yıl'dır. Tek konuttaki 110 kWh ile apartmandaki 2.372 kWh arasındaki uçurum, sürücünün nerede gerçekten karşılığını verdiğini gösterir.

Enerji tarafında ikinci kalem kalkış akımıdır. Sabit devirli bir motor her devreye girişinde anma akımının 4-6 katını çeker. Günde 60 kalkış yapan bir sistem yılda 21.900 kalkış demektir; bu tepe akımlar hem tesisatın elektrik tarafında yük oluşturur hem de küçük kesitli beslemelerde gerilim düşümü şikâyeti doğurur. Sürücülü düzende kalkış rampalıdır ve bu sorun ortadan kalkar.

Verimlilik tarafında mevzuat da devrededir. Su pompaları için 547/2012/EU kapsamında minimum verim indeksi MEI tanımlanmıştır; ısıtma tarafındaki sirkülasyon pompalarında ise EN 16297 ve ErP kapsamındaki EEI değeri geçerlidir. Bu iki düzenleme farklı ürün gruplarına aittir ve karıştırılmamalıdır. Sistem genelinde enerji yaklaşımımızı ayrı bir rehberde ele aldık. (Detay: Mekanik Sistemlerde Enerji Verimliliği)

Emiş düzeni, seri seçimini basma yüksekliği kadar belirler. İki temel senaryo vardır: pompa su kaynağının üzerindeyse emiş yüksekliği söz konusudur ve kendinden emişli bir gövde gerekir; su kaynağı pompanın üzerindeyse pozitif emiş vardır ve bu en ideal düzendir. Wilo Isar BOOST5 birinci senaryoyu, Wilo HiMulti 3 ve grup çözümleri ikinci senaryoyu esas alır.

Kendinden emiş sınırı 8 m civarındadır ve bu sınır motor gücüyle değil atmosfer basıncıyla belirlenir. Deniz seviyesinde atmosfer basıncı yaklaşık 10,3 mSS'dir; teorik emiş yüksekliği bunu aşamaz. Gerçekte sürtünme kaybı, suyun buhar basıncı ve pompanın NPSH gereksinimi bu teorik sınırı 7-8 m seviyesine indirir. Yüksek rakımda sınır daha da düşer.

Wilo hidrofor kuyudan su çeker mi sorusunun cevabı bu sınıra bağlıdır. Su seviyesi pompa mil kotunun en fazla 8 m altındaysa kendinden emişli bir yüzey pompası çeker. Daha derinse yüzey pompası fiziksel olarak yetersiz kalır; ya pompa su kaynağına yaklaştırılır ya da dalgıç bir çözüme geçilir. Daha güçlü bir yüzey pompası seçmek bu sınırı aşmaz.

NPSH kavramı burada belirleyicidir. NPSH_mevcut, çark girişinde suyun buhar basıncının üzerinde kalan net yükü ifade eder; NPSH_gerekli ise pompanın kavitasyonsuz çalışması için ihtiyaç duyduğu değerdir. Kural şudur: NPSH_mevcut, NPSH_gerekli değerinden en az 0,5 mSS fazla olmalıdır. Bu pay bırakılmazsa çalışma noktası kaydığında kavitasyon başlar.

Kavitasyonun belirtisi metalik bir çıtırtı sesi, verim kaybı ve çark yüzeyinde oyulmadır. Çok kademeli pompalarda hasar ilk kademede başlar ve fark edilmezse gövdeye yayılır. Konuyu ayrıntılı ele aldığımız rehberimizi okumanızı öneririz. (Detay: Pompa Kavitasyonu Nedir, Nasıl Önlenir?)

Emiş hattı için uyulması gereken kurallar şunlardır: emiş borusu çapı pompa giriş çapından küçük seçilmemeli, hat pompaya doğru sürekli yükselen eğimde çekilmeli, hava cebi oluşturacak ters U yapılmamalı, kuyu uygulamasında hattın ucuna dip klape takılmalı ve emiş tarafında kesinlikle kısma amaçlı vana kullanılmamalıdır. Vana ve armatür seçimi için ilgili ürün grubumuza bakabilirsiniz. (Detay: Vana Sistemleri)

Çok pompalı bir basınçlandırma grubunda kontrol mantığı üç katmandan oluşur: basınç ölçümü, kademeleme kararı ve dönüşüm yönetimi. Basınç sensörü hattı sürekli izler, pano ölçülen değeri hedefle karşılaştırır ve gerekli pompa sayısını belirler. Frekans konvertörlü tiplerde en az bir pompanın devri sürekli ayarlanır.

Kademeleme şöyle işler. Talep düşükken tek pompa düşük devirde çalışır ve hedef basıncı tutar. Talep artıp bu pompa tam devre ulaştığında ve basınç yine de düşmeye devam ettiğinde ikinci pompa devreye alınır; birinci pompanın devri geri çekilerek toplam debi hedefe oturtulur. Talep azaldığında işlem tersine döner ve pompa sırayla devreden çıkarılır.

Yedeklilik tasarımı ayrı bir konudur. Kural şudur: tepe debi, grubun toplam pompa sayısının bir eksiğiyle karşılanmalıdır. Üç pompalı bir grupta tepe debi iki pompayla karşılanıyorsa üçüncüsü gerçek yedektir ve bir pompa arızalandığında sistem tam kapasiteyle çalışmaya devam eder. Bu kural sağlanmıyorsa yedeklilik sadece kâğıt üzerindedir.

Dönüşümlü çalışma, pompaların yıpranmasını dengeler. Pano her pompanın çalışma saatini kaydeder ve öncelik sırasını periyodik olarak değiştirir. Ayrıca uzun süre çalışmayan bir pompa için test çalıştırması yapılır; bu, mekanik salmastranın kurumasını ve rotorun kireç nedeniyle sıkışmasını önler. Test aralığı tipik olarak 24 saat ile bir hafta arasında ayarlanır.

Gruplarda membranlı basınç kabı da yer alır ve işlevi yanlış anlaşılır. Kap su depolamak için değil, çok küçük debi taleplerinde pompanın sürekli kalkıp durmasını engellemek için vardır. Ön basıncı, en düşük devreye girme basıncından 0,2-0,3 bar düşük ayarlanır. Hacim hesabını ayrı bir rehberde ele aldık. (Detay: Genleşme Tankı Hesabı)

Konut tipi kompakt hidroforlarda katalog ses basıncı tipik olarak 50-60 dB(A) bandındadır; çok pompalı gruplarda pompa sayısı ve motor gücüne bağlı olarak 65-75 dB(A) düzeyine çıkabilir. Bu değerler cihazdan 1 m mesafede ve yansımasız ortamda ölçülür; sert yüzeyli küçük bir pompa odasında aynı cihaz 5 dB(A) kadar yüksek okuyabilir.

Ses basıncı logaritmik bir ölçekle ifade edilir. 50 dB(A) ile 60 dB(A) arasındaki 10 dB(A) fark, ölçüm anlamında on katlık bir ses gücü farkına, insan kulağında ise kabaca iki kat daha yüksek algılanan bir gürültüye karşılık gelir. Kıyaslama için 47 dB(A) sessiz bir ofis ortamına, 60 dB(A) normal konuşma sesine denk gelir.

Sesin yaşam alanına ulaşma yolu üç kanaldır: hava yoluyla yayılım, yapıya iletilen titreşim ve boru hattı üzerinden taşınan akış sesi. Cihazın kendisi sessiz olsa bile ayakları doğrudan betona vidalanmışsa titreşim üst kata iletilir ve algılanan gürültü belirgin biçimde yükselir. En sık atlanan kanal budur.

Pratik önlemler sırasıyla şunlardır: pompayı titreşim yalıtımlı takoz üzerine oturtmak, giriş ve çıkışta esnek kompansatör kullanmak, boru askılarını lastik yataklı seçmek ve pompa hacminin duvarını mümkünse yatak odasıyla komşu yapmamak. Bu dört önlem birlikte uygulandığında algılanan ses seviyesinde belirgin bir düşüş elde edilir.

Pompa odasının havalandırması ayrı bir gerekliliktir. Motorlar ısı üretir ve ortam sıcaklığı yükseldikçe hem sargı ömrü kısalır hem de frekans konvertörü kendini korumak için gücü kısabilir. Ortam sıcaklığının 40 °C'yi aşmaması hedeflenir; gerekiyorsa mekanik havalandırma planlanır. (Detay: Havalandırma)

Montaj sırası serilere göre değişse de temel akış aynıdır. Kompakt cihazlarda adımlar kısadır; çok pompalı gruplarda kollektör bağlantıları, pano parametreleri ve sensör kalibrasyonu eklenir. Aşağıdaki sıralama her iki durumu da kapsayan genel bir çerçevedir.

• Adım 1 — Konumlandırma: Cihazı veya grubu düz, titreşim yalıtımlı bir zemine yerleştirin. Bakım için çevresinde en az 40 cm boşluk bırakın. Ortam sıcaklığı 0-40 °C aralığında olmalı ve donma riski bulunmamalıdır.
• Adım 2 — Emiş hattı: Emiş borusunu pompaya doğru yükselen eğimle çekin, çapını pompa giriş çapından küçük seçmeyin. Kendinden emişli kurulumda hattın ucuna dip klape takın. Bağlantılarda hava sızdırmazlığını iki kez kontrol edin; en küçük hava kaçağı emişin tutmasını engeller.
• Adım 3 — Basma hattı: Çıkışa önce çek valf, ardından küresel vana bağlayın. Basma hattına manometre koymak devreye alma ve arıza tespiti için pratik kolaylık sağlar. Çok pompalı grupta her pompanın giriş ve çıkışında ayrı izolasyon vanası bulunmalıdır.
• Adım 4 — Basınç kabı: Membranlı kabın hava ön basıncını, sistemin en düşük devreye girme basıncından 0,2-0,3 bar düşük ayarlayın. Ayarı sistem basınçsızken yapın; hat basınçlıyken okunan değer yanıltıcıdır.
• Adım 5 — Elektrik: Beslemeyi kesit hesabına göre çekin ve kaçak akım koruması ile besleyin. Uzatma kablosu kullanmayın. Üç fazlı gruplarda faz sırasını kontrol edin; ters faz sırası pompayı ters yönde döndürür ve debi ciddi biçimde düşer.
• Adım 6 — İlk dolum: Gövdeyi ve emiş hattını dolum tapasından tamamen su ile doldurun. Çok kademeli pompalarda havanın tamamen atılması için hava tahliye vidasından su gelene kadar bekleyin. Gövde dolmadan çalıştırmak mekanik salmastraya kalıcı zarar verir.
• Adım 7 — İlk çalıştırma: Basma vanasını yarı açık konumda tutup cihazı çalıştırın. Kendinden emişli düzende emişin tutması 1-5 dakika sürebilir; bu sırada kesikli su gelmesi normaldir. Süre 5 dakikayı aşıyorsa emiş hattında hava kaçağı veya ters eğim vardır.
• Adım 8 — Basınç ve parametre ayarı: Hedef basıncı hesaplanan değere 0,3-0,5 bar emniyet payı ekleyerek girin. Çok pompalı grupta kademeleme gecikmelerini, kuru çalışma eşiğini ve dönüşüm periyodunu panodan ayarlayın.
• Adım 9 — Test: Armatürleri tek tek, ikişerli ve topluca açarak basıncı manometreden izleyin. Frekans konvertörlü sistemlerde basıncın hedef değerin ±0,3 bar bandında kaldığını doğrulayın. Çok pompalı grupta her pompanın sırayla devreye girdiğini gözleyin.
• Adım 10 — Kayıt: Devreye alma değerlerini yazılı olarak kaydedin: hedef basınç, kap ön basıncı, kademeleme gecikmeleri, ölçülen akım ve çalışma noktası. Bu kayıt olmadan sonraki arıza tespiti tahmine dayanır.

Devreye almadan sonra ilk hafta içinde sistemi bir kez daha kontrol edin. Bakılacaklar: rakor ve flanşlarda sızıntı, çalışma sırasında anormal ses, motor gövde sıcaklığı ve kalkış sıklığı. Dakikada üçten fazla kalkış varsa basınç kabının ön basıncı ve kademeleme gecikmeleri gözden geçirilmelidir. Periyodik bakım yaklaşımımızı ayrı bir rehberde topladık. (Detay: Pompa Bakımı)