Klor Dozaj Pompası Nasıl Seçilir? Havuz ve Su Arıtma Sistemleri İçin Rehber

Klor dozaj pompası, sıvı sodyum hipoklorit gibi bir dezenfektanı su hattına kontrollü ve tekrarlanabilir biçimde basan, düşük debili bir pozitif deplasmanlı pompadır. Görevi büyük hacimli su taşımak değil, litrede birkaç miligram mertebesinde çok küçük bir kimyasal debisini kararlı biçimde enjekte etmektir. Bu yüzden bir sirkülasyon veya hidrofor pompasından tamamen farklı bir sınıftır; tipik dozaj debisi 0,5 l/h ile 60 l/h arasında, karşı basıncı ise 1 bar ile 20 bar bandındadır.

Kullanım alanı iki büyük gruba ayrılır. Birinci grup havuz klorlama, yani havuz dezenfeksiyonudur: yüzme havuzu, süs havuzu ve spa sistemlerinde suyun serbest klor değerini 1-3 ppm bandında tutmak için hipoklorit dozlanır. İkinci grup su arıtma ve içme suyu klorlamasıdır: kuyu suyu, şebeke deposu, endüstriyel proses suyu ve atık su hatlarında bakteriyel dezenfeksiyon için genellikle 0,2-0,5 ppm serbest klor hedeflenir. Dozaj pompasının çalışma mantığı, tipleri ve genel seçim kriterleri için temel rehberimize bakabilirsiniz. (Detay: Dozaj Pompası Nedir? Nerelerde Kullanılır ve Nasıl Seçilir?)

Bu iki grubun ekipman ihtiyacı benzer görünse de dozlama profili farklıdır. Havuzda dozaj debisi görece düşük ama süreklilik ve otomatik ölçümle geri besleme önemlidir; arıtma hattında ise dozaj debisi ana su debisiyle orantılı değiştiği için debi ile senkron çalışan bir kontrol gerekir. Doğru pompa, bu iki profilden hangisine hizmet edeceğine göre seçilir. Arıtma tarafındaki tüm dozlama ekipmanı ve kimyasalları için ürün grubumuzu inceleyebilirsiniz. (Detay: Arıtma)

Havuzda serbest klor değeri, sağlıklı ve dengeli bir su için 1-3 ppm bandında tutulur. Konut ve az yoğunluklu havuzlarda 1,0-1,5 ppm yeterlidir; kamuya açık, yoğun kullanılan havuzlarda 1,5-3,0 ppm hedeflenir. Bu bant, bakteriyi öldürecek kadar yüksek, buna karşılık gözde yanma ve klor kokusu yapmayacak kadar düşük olacak biçimde seçilmiştir. Değer 3 ppm üzerine çıktığında konfor bozulur, 1 ppm altına indiğinde dezenfeksiyon güvenliği düşer.

Serbest klorun etkinliği pH'a sıkı biçimde bağlıdır. Aynı 1,5 ppm serbest klor, pH 7,2'de büyük ölçüde etkili hipokloröz asit biçiminde bulunurken, pH 8,0'de bu oran belirgin biçimde düşer ve klorun öldürme gücü zayıflar. Bu yüzden havuz suyunda pH 7,2-7,6 bandında tutulmadan ppm hedefi tek başına anlam taşımaz. Dozaj sistemi tasarlanırken klorlamayla birlikte pH düşürücü asit dozajı da çoğu zaman ikinci bir pompayla planlanır.

Bir üçüncü kavram bağlı klordur. Suya giren klor, kirlilik ve terle reaksiyona girerek kloramin oluşturur; bu bağlı klor hem koku hem göz yanması yapar. Serbest klor ile toplam klor arasındaki fark bağlı klordur ve 0,2 ppm'in altında tutulmalıdır. Bağlı klor yükseldiğinde çözüm kloru azaltmak değil, tam tersine şok klorlama ile kloramini kırmaktır. Bu ayrım, dozaj pompasının kapasite seçimini doğrudan etkiler.

İçme suyu ve şebeke deposu klorlamasında hedef serbest klor, şebeke ucunda 0,2-0,5 ppm bandındadır. Deponun çıkışında bu değer biraz daha yüksek, tipik olarak 0,5 ppm mertebesinde tutulur; çünkü su hat boyunca ilerlerken klor tüketilir ve en uzak musluğa 0,2 ppm'in altına düşmeden ulaşması gerekir. Aşırı klorlama ise koku, tat bozukluğu ve trihalometan gibi yan ürün riskleri getirir; bu yüzden içme suyunda dozaj havuzdan çok daha hassas ayarlanır.

İçme suyu klorlamasında pompa seçimini belirleyen asıl büyüklük ana su debisidir. Havuzda dozaj hacme göre günlük hesaplanırken, içme suyu hattında dozaj saatlik su debisiyle orantılı sürekli akar. Bu yüzden arıtma hattı pompası, ana su debisi arttığında dozajı otomatik artıran bir kontrol ister; ya debi ölçerden alınan darbe sinyaliyle ya da suyun ORP değerinden geri besleme ile çalışır. Su arıtma filtre ve dozlama sistemlerinin bütünü için endüstriyel arıtma rehberimize bakabilirsiniz. (Detay: Endüstriyel Su Arıtma Sistemi Nasıl Seçilir? Fabrikalar İçin Başlangıç Rehberi)

Kuyu suyu klorlaması ayrı bir dikkat ister. Kuyu suyunda demir, mangan ve hidrojen sülfür varsa klor önce bunları oksitler; yani ölçülen serbest klora ulaşmadan önce belirli bir klor talebi karşılanır. Bu talep bazen 1-2 ppm'e ulaşır ve pompa kapasitesi bu ek yük düşünülerek büyütülür. Klorlama öncesi demir-mangan ve tortu giderimi için kum ve karbon filtreleme mantığını filtrasyon rehberimizde bulabilirsiniz. (Detay: Kum Filtresi mi Aktif Karbon Filtresi mi? Su Arıtmada Hangisi Ne İşe Yarar?)

Havuz dozaj hesabı, gereken saf klor kütlesini hipoklorit hacmine çeviren üç adımlı bir işlemdir. Önce havuz hacmi ile hedef ppm çarpılarak gereken saf klor kütlesi bulunur, sonra bu kütle çözeltinin aktif klor yüzdesine bölünerek gereken hipoklorit hacmi çıkar, en sonunda bu hacim dozlama süresine bölünerek pompanın l/h debisi belirlenir. Formülün temeli şudur: gram klor eşittir hacim m³ çarpı hedef ppm.

Örnek olarak 50 m³ bir konut havuzunu 1,0 ppm artırmak isteyelim. 1 ppm, 1 m³ suda 1 gram saf klor demektir; dolayısıyla gereken saf klor 50 çarpı 1,0 eşittir 50 gramdır. Kullanılan sodyum hipoklorit çözeltisi %12 aktif klor içeriyorsa, yani litresinde yaklaşık 120 gram aktif klor varsa, gereken hipoklorit hacmi 50 bölü 120 eşittir yaklaşık 0,42 litredir. Bu, tek seferlik idame dozudur.

Şimdi bunu pompa debisine çevirelim. Bu 0,42 litreyi 2 saatlik filtrasyon çevriminde eşit dağıtmak istersek gereken dozaj debisi 0,42 bölü 2 eşittir yaklaşık 0,21 l/h olur. Buna karşılık sezon başı şok klorlamada aynı havuzu 10 ppm'e çıkarmak gerekebilir; bu durumda saf klor 500 gram, hipoklorit hacmi 4,17 litre ve 2 saatte dozlanırsa gereken debi 2,08 l/h'dir. Pompa, en yüksek talep olan şok dozunu rahatça karşılayacak, örneğin 3-4 l/h üst kapasiteli seçilir.

Buradan pompa boyutlandırma kuralı çıkar: pompayı idame dozuna değil, en yüksek talep noktasına göre büyüt, ama günlük çalışmayı bu kapasitenin yüzde 20-70 aralığında bırak. Sürekli maksimumda çalışan bir dozaj pompası hem aşınır hem ayar esnekliği bırakmaz; sürekli çok düşük strok oranında çalışan bir pompa ise hipoklorit gaz kabarcığı nedeniyle debi kararlılığını kaybeder. 50 m³ havuz için 3-5 l/h bantlı bir solenoid dozaj pompası çoğu senaryoyu karşılar.

Havuz hacmini bilmiyorsanız basit geometriyle çıkarabilirsiniz. Dikdörtgen bir havuzda hacim eşittir uzunluk çarpı genişlik çarpı ortalama derinlik. 8 metre uzunluk, 4 metre genişlik ve 1,5 metre ortalama derinlikte havuz hacmi 8 çarpı 4 çarpı 1,5 eşittir 48 m³ çıkar. Bu değeri yukarıdaki formülde kullanmak, tahmini bir litre sayısı yerine ölçülebilir bir dozaj verir. Havuz ve arıtma kimyasalları için ürün grubuna bakabilirsiniz. (Detay: arıtma kimyasalları)

Su arıtma hattında dozaj debisi, ana su debisi ile hedef ppm'in çarpımının hipoklorit konsantrasyonuna bölünmesiyle bulunur. Havuzdan farklı olarak burada dozlama sürekli akar ve hesap hacim yerine debi üzerinden yürür. Temel bağıntı şudur: dozaj l/h eşittir ana su debisi m³/h çarpı hedef ppm bölü hipoklorit aktif klor g/L. Bu formül, klorlamanın kalbi olduğu için değerler dikkatle birimlendirilmelidir.

Örnek yapalım. Ana su debisi 10 m³/h, hedef serbest klor 0,5 ppm ve çözelti %10 aktif klor, yani 100 g/L olsun. Gereken saf klor kütlesi saatte 10 çarpı 0,5 eşittir 5 gramdır. Bunu 100 g/L konsantrasyondan sağlamak için gereken hipoklorit hacmi 5 bölü 100 eşittir 0,05 l/h, yani saatte 50 mililitredir. Bu son derece küçük bir debidir ve ancak hassas ayarlı bir dozaj pompasıyla kararlı biçimde basılabilir.

Bu örnek, arıtma hattında neden çok küçük debili ama hassas bir pompa gerektiğini gösterir. 0,05 l/h değerini üst kapasitesi 60 l/h olan bir havuz pompasıyla basmaya çalışmak, pompayı stroğun yüzde bir seviyesinde çalıştırmak demektir; bu bölgede debi kararsızdır ve klor iğnesi hareketleri gerçek dozajı belirsizleştirir. Doğrusu, üst kapasitesi 1-2 l/h olan, dozajın yüzde 20-70 bandına oturduğu bir pompa seçmektir.

Ana su debisi sabit değilse dozaj da sabit olamaz. Debi 10 m³/h'den 4 m³/h'ye düştüğünde, sabit ayarlı bir pompa aynı 0,05 l/h'yi basmaya devam eder ve serbest klor 0,5 ppm'den 1,25 ppm'e fırlar. Bu yüzden değişken debili arıtma hatlarında pompa, debi ölçerden gelen darbe sinyaliyle orantılı çalışan bir kontrol moduna alınır; her belirli su hacmi geçtiğinde bir dozaj darbesi verir ve ppm sabit kalır.

Sodyum hipoklorit konsantrasyonu, aynı klor hedefi için gereken dozaj hacmini doğrudan belirleyen çarpandır. Piyasadaki sıvı klor, aktif klor içeriğine göre tipik olarak %5 ile %14 arasında değişir; ev tipi çamaşır suyu yaklaşık %5, havuz kimyasalı olarak satılan sıvı klor %10-12, endüstriyel hipoklorit ise %14 mertebesindedir. Konsantrasyon yükseldikçe aynı klor için gereken hacim azalır.

Bu ilişki dozaj debisine ters orantılıdır. 50 gram saf klor için %5 çözeltiden 1,0 litre gerekirken, %12 çözeltiden yalnızca 0,42 litre, %14 çözeltiden ise 0,36 litre gerekir. Yani aynı havuza aynı klor hedefiyle çalışırken, düşük konsantrasyonlu çözeltiyle pompa neredeyse üç kat daha fazla hacim basmak zorundadır. Bu, hem pompa kapasitesini hem tank hacmini hem de günlük dolum sıklığını etkiler.

Konsantrasyon seçiminde bir denge vardır. Yüksek konsantrasyonlu hipoklorit daha az hacim, daha küçük pompa ve daha seyrek dolum demektir; ancak yüksek konsantrasyonda çözelti daha hızlı bozunur ve daha çok gaz açığa çıkarır. Sodyum hipoklorit doğası gereği kararsızdır; sıcaklık ve ışıkla ayrışır ve zamanla aktif klor kaybeder. Bir ay bekleyen %14 çözelti gerçekte %10'a düşmüş olabilir; bu yüzden dozaj hesabı, tankta bekleyen çözeltinin gerçek konsantrasyonuyla periyodik güncellenmelidir.

Pratik hüküm şudur: havuz için %10-12 sıvı klor çoğu tesiste en dengeli seçimdir; hem pompa hacmini makul tutar hem de aşırı gaz üretmeden dozlanabilir. Kuru dozlama tercih edilecekse kalsiyum hipoklorit granülü ayrı bir konudur ve dozaj pompasıyla değil, ayrı bir çözelti hazırlama sistemiyle uygulanır. Su arıtmada antiskalant ve diğer kimyasal dozlama ilkeleri için ilgili rehberimize bakabilirsiniz. (Detay: Antiscalant Nedir? Ters Ozmoz Sistemlerinde Neden Kullanılır?)

ORP, oksidasyon-redüksiyon potansiyeli anlamına gelir ve suyun dezenfeksiyon gücünü milivolt cinsinden ölçen bir büyüklüktür. Serbest klor ppm'i suda ne kadar klor olduğunu söylerken, ORP o klorun gerçekte ne kadar öldürücü olduğunu söyler. Havuz suyunda hedef ORP değeri genellikle 650-750 mV bandındadır; 650 mV üzeri sağlıklı dezenfeksiyonun eşiği kabul edilir, 700-750 mV ise hızlı bakteri inaktivasyonu sağlar.

ORP kontrolünün ppm ölçümüne üstünlüğü, pH etkisini otomatik olarak içermesidir. Aynı 1,5 ppm serbest klor, düşük pH'ta yüksek ORP, yüksek pH'ta düşük ORP verir; çünkü asıl öldürücü tür olan hipokloröz asit miktarı pH ile değişir. ORP probu bu gerçek etkinliği doğrudan okuduğu için, tek başına ppm ölçümüne göre daha güvenilir bir geri besleme sağlar. Modern havuz otomasyonları bu yüzden ORP kontrolünü tercih eder.

Sistem şöyle çalışır: suya daldırılan ORP probu mV değerini okur, kontrol paneli bunu hedefle karşılaştırır ve değer eşiğin altına düştüğünde dozaj pompasına çalış komutu verir. Pompa, ORP hedefe ulaşana kadar hipoklorit basar ve sonra durur. Bu kapalı çevrim, suyun kirlilik yüküne ve yıkanma yüküne göre dozajı kendiliğinden ayarlar; havuz doluyken daha çok, boşken daha az klor basılır.

ORP kontrolünün iki pratik sınırı vardır. Birincisi, siyanürik asit yani stabilizatör kullanılan havuzlarda ORP okuması baskılanır; stabilizatör kloru güneşten korurken ORP'yi düşürür ve aynı ppm daha düşük mV gösterir. İkincisi, ORP probu düzenli kalibrasyon ister; kirlenen ya da yaşlanan bir prob yanlış değer okur ve sistem ya aşırı ya eksik dozlar. Bu yüzden ORP kontrollü sistemlerde haftalık ppm kontrolü elle yapılmaya devam edilir.

Degassing kafası, sodyum hipoklorit gibi gaz çıkaran kimyasalları dozlarken pompa kafasında biriken gaz kabarcığını otomatik tahliye eden özel bir dozaj kafasıdır. Sodyum hipoklorit zamanla ayrışarak oksijen açığa çıkarır; bu gaz pompa kafasının üst boşluğunda birikir, diyaframın önünde bir yastık oluşturur ve pompa strok yaptığında sıvıyı değil bu gazı sıkıştırır. Sonuç, pompa çalışıyor görünse de kimyasal basmamasıdır.

Bu olay hipoklorit dozlamasının en yaygın arızasıdır ve gaz kilidi olarak adlandırılır. Belirtisi tipiktir: pompa sesli biçimde strok yapar, emme hattında hareket görünür ama enjeksiyon noktasına klor ulaşmaz ve serbest klor ppm sürekli düşer. Standart bir dozaj kafası bu gazı atamaz çünkü tek yönlü valfleri gazı sıkıştırıp geçiremeyecek kadar hafiftir. Klor basmayan dozaj pompasının nedenleri ve çözümleri için ilgili rehberimize bakabilirsiniz. (Detay: Dozaj Pompası Çalışıyor Ama Kimyasal Basmıyor: Nedenleri ve Çözümleri)

Degassing kafası bu sorunu tasarımla çözer. Kafanın üst kısmında, ana enjeksiyon hattına ek olarak dozlama tankına geri dönen küçük bir bypass hattı bulunur; her strokta biriken gaz ve az miktar sıvı bu hattan tanka geri gönderilir, böylece kafa sürekli sıvı dolu kalır. Hipoklorit, peroksit ve polielektrolit gibi gaz çıkaran ya da köpüren tüm kimyasallarda degassing kafası pratikte zorunludur.

Degassing kafası yoksa alınacak önlemler vardır ama hiçbiri kalıcı değildir. Emme hattını dozlama tankının dibinden çekmek, kafayı düşey konumda monte etmek ve enjeksiyon vanasına kadar hattı sürekli yükselen eğimde çekmek gaz birikimini azaltır. Yine de yaz sıcağında ayrışması hızlanan hipokloritte, degassing kafası olmayan bir pompa er ya da geç gaz kilidine girer. Yeni kurulan bir klorlama sisteminde degassing kafası opsiyon değil, temel bir gerekliliktir.

Klor dozaj pompasında ıslak kısım malzemeleri, sodyum hipokloritin oksitleyici saldırısına dayanacak biçimde seçilmelidir. Diyafram ve conta malzemesi olarak hipoklorit için viton (FKM) tercih edilir; viton oksitleyicilere karşı yüksek dayanım gösterir ve klorlu ortamda uzun ömürlüdür. EPDM ise sıcak su, buhar ve pek çok kimyasalda iyi olsa da güçlü oksitleyicilerde vitona göre daha çabuk yaşlanır; bu yüzden hipoklorit hattında birincil tercih viton olmalıdır.

• Diyafram / conta — Viton (FKM): hipoklorit, klor ve oksitleyicilere yüksek dayanım, klorlama için birincil tercih
• Diyafram / conta — EPDM: sıcak su ve pek çok kimyasalda iyi, ancak güçlü oksitleyicilerde daha kısa ömür, klorda ikincil
• Pompa kafası gövdesi — PVDF: klor ve asitlere üstün kimyasal dayanım, endüstriyel klorlamada tercih edilir
• Pompa kafası gövdesi — PP (polipropilen): ekonomik ve yaygın, düşük konsantrasyon havuz uygulamalarına uygun
• Valf küreleri / oturak — seramik veya cam: hipokloritte aşınma ve şişme yapmaz, hassas dozajda kararlılık verir
• Enjeksiyon vanası ve hortum — PVDF veya PE: klora dayanıklı, UV'ye maruz kalan dış hatlarda gölgelenerek korunur
• Kaçınılacak malzeme — bakır, pirinç ve alaşımlar: hipoklorit metali hızla korozyona uğratır, ıslak kısımda kullanılmaz

Malzeme seçimi yalnızca ömür değil, dozaj doğruluğu meselesidir de. Şişen ya da yaşlanan bir conta, valf sızdırmasına yol açar; sızan bir tek yönlü valf, pompanın her strokta bir miktar sıvıyı geri kaçırmasına ve gerçek dozajın hesaplanandan düşük olmasına neden olur. Bu yüzden klorlama pompasında viton conta ve seramik valf küresi, sadece dayanıklılık değil, ppm kararlılığı için de seçilir.

Farklı kimyasal aynı pompada dozlanacaksa malzeme uyumu yeniden kontrol edilir. Örneğin pH düşürmek için kullanılan sülfürik asit ile klor aynı pompada dönüşümlü basılacaksa, her iki kimyasala da uyumlu bir malzeme seti şarttır. Genel kural: emin olunmayan her kimyasal-malzeme çifti, üreticinin kimyasal uyum tablosundan doğrulanır. Su arıtma valfleri ve dozlama armatürlerinin bütünü için endüstriyel arıtma seçim rehberimize dönebilirsiniz. (Detay: Endüstriyel Su Arıtma Sistemi Nasıl Seçilir? Fabrikalar İçin Başlangıç Rehberi)

Klor dozaj pompaları çalışma prensibine göre üç ana tipe ayrılır: solenoid diyaframlı, motorlu diyaframlı-pistonlu ve peristaltik. Seçim, gereken debi, karşı basınç ve dozaj hassasiyetine göre yapılır. Solenoid tip düşük debi ve orta basınç için, motorlu tip yüksek debi ve yüksek basınç için, peristaltik tip ise gaz çıkaran ve kararsız kimyasallar için öne çıkar. Havuz ve küçük arıtma hatlarının büyük bölümü solenoid tiple çözülür.

• Solenoid diyaframlı — Debi bandı yaklaşık 0,5-30 l/h, karşı basınç 1-20 bar; ekonomik, sessiz, havuz ve orta ölçek arıtma için en yaygın seçim
• Motorlu diyaframlı — Debi 10 l/h üzeri, yüksek basınç ve büyük hacim; endüstriyel klorlama ve yüksek karşı basınçlı hatlar için
• Peristaltik (hortum) — Gaz kilidi yapmaz, kuru çalışmaya toleranslı; gaz çıkaran hipokloritte ve köpüklü kimyasalda avantajlı, ancak hortum periyodik değişir
• Kontrol biçimi — Sabit strok: en basit, sabit debili hatlar için; darbe orantılı: debi ölçerle senkron, değişken debili arıtma için; ORP/pH geri besleme: kapalı çevrim, havuz otomasyonu için
• Karşı basınç uyumu — Enjeksiyon noktasındaki basınç, pompanın maksimum basıncının altında olmalı; aksi halde debi düşer ve valf zorlanır

Peristaltik pompanın klorlamadaki özel avantajı gaz kilidine bağışık olmasıdır. Sıvı yalnızca esnek bir hortumun içinden geçtiği ve tek yönlü valf bulunmadığı için, hipoklorit gazı kabarcık yapsa bile hortum bunu sıvıyla birlikte ilerletir. Bu yüzden çok kararsız veya köpüren çözeltilerde peristaltik tip, degassing kafalı solenoide bir alternatiftir. Bedeli, hortumun aşınan bir sarf parça olması ve periyodik değiştirilmesidir.

Motorlu piston veya diyafram tip, debi 30 l/h'yi ve karşı basınç 10 bar'ı aştığında devreye girer. Büyük havuz kompleksleri, belediye içme suyu depoları ve endüstriyel proses suyu hatları bu sınıfa girer. Bu pompalar strok boyu ve strok frekansı ayrı ayrı ayarlanabildiği için geniş bir debi aralığında yüksek doğruluk verir. Genel dozaj pompası tipleri ve uygulama alanları için temel rehberimize bakabilirsiniz. (Detay: Dozaj Pompası Nedir? Nerelerde Kullanılır ve Nasıl Seçilir?)

Havuz dozajı ile su arıtma dozajı arasındaki temel fark, dozlamanın hacme mi debiye mi bağlı olduğudur. Havuz kapalı bir hacimdir; dozaj, havuz hacmi m³ ve hedef ppm üzerinden günlük hesaplanır ve filtrasyon çevrimi süresince dağıtılır. Su arıtma hattı ise akan bir sistemdir; dozaj, ana su debisi m³/h ile hedef ppm çarpımından sürekli hesaplanır ve debi değiştikçe değişmesi gerekir. Bu ayrım, pompanın kontrol biçimini belirler.

• Dozlama temeli — Havuz: hacim m³ ve hedef ppm, günlük idame; Arıtma: ana su debisi m³/h ve hedef ppm, sürekli akış
• Hedef serbest klor — Havuz: 1-3 ppm; İçme suyu: şebeke ucunda 0,2-0,5 ppm
• Kontrol biçimi — Havuz: zaman ayarlı veya ORP/pH geri beslemeli kapalı çevrim; Arıtma: debi ölçer darbesiyle orantılı
• Öncelikli ölçüm — Havuz: ORP mV ve pH; Arıtma: hat sonu serbest klor ppm ve klor talebi
• Kimyasal — Havuz: %10-12 sıvı klor yaygın; Arıtma: konsantrasyon debiye göre, çoğunlukla düşük dozaj
• Kritik risk — Havuz: aşırı klor konfor ve pH sorunu; Arıtma: yetersiz klor mikrobiyolojik güvenlik açığı

Bu farkın pratik sonucu, iki sistemin aynı pompayla verimli çözülememesidir. Havuz için seçilen zaman ve ORP kontrollü bir pompa, değişken debili bir arıtma hattında ppm'i sabit tutamaz; arıtma için seçilen çok küçük debili, debi-orantılı bir pompa ise şok klorlama gereken bir havuzu makul sürede klorlayamaz. Doğru yaklaşım, önce sistemin havuz mu arıtma mı olduğunu belirlemek, sonra kapasiteyi ve kontrolü ona göre seçmektir.

İstanbul Kadıköy'de hizmet verdiğimiz bir sitede, aynı teknik odada hem 120 m³ ortak havuz hem de binaların içme suyu deposu klorlanıyordu; ilk kurulumda tek bir büyük pompa iki işi de yapmaya çalıştığı için havuz aşırı, depo yetersiz klorlanmıştı. Çözüm, havuza ORP kontrollü orta debili bir pompa, içme suyu deposuna debi-orantılı çok küçük debili ayrı bir pompa koymak oldu; iki hat ayrıldığında her ikisi de hedef ppm'e oturdu.

Klor dozaj pompasının kapasitesi, sistemin en yüksek dozaj talebini karşılayıp bunu debisinin yüzde 20-70 bandında yapabildiği değerdir. Alt sınır önemlidir çünkü pompa maksimum kapasitesinin çok altında sürekli çalışırsa hem doğruluk düşer hem gaz kilidi riski artar; üst sınır önemlidir çünkü sürekli tam kapasite çalışan pompa ayar payı bırakmaz ve hızla aşınır. Kapasite, idame değil tepe talep üzerinden seçilir.

Havuz tarafında pratik kaba değerler şöyledir. 30-50 m³ konut havuzu için üst kapasitesi 3-5 l/h olan bir solenoid pompa idame ve makul bir şok dozunu karşılar. 100-150 m³ havuz için 5-10 l/h bandı uygundur. 300 m³ üzeri kamu havuzlarında 10-20 l/h veya motorlu tip gerekir. Bu değerler %10-12 sıvı klor ve 2-4 saatlik dozaj penceresi varsayımıyladır; konsantrasyon düşerse kapasite orantılı büyütülür.

Su arıtma tarafında kapasite ana su debisiyle ölçeklenir. 5-10 m³/h içme suyu hattında 0,5 ppm hedef için hesaplanan dozaj genellikle 0,05-0,1 l/h mertebesindedir; bu durumda üst kapasitesi 1-2 l/h olan hassas bir pompa idealdir. Kuyu suyunda klor talebi yüksekse kapasite bu ek yükle büyütülür. Endüstriyel proses hatlarında debi yükseldikçe motorlu tip ve yüksek karşı basınç dayanımı öne çıkar.

Karşı basınç, kapasite kadar kritik ikinci parametredir. Pompa, enjeksiyon noktasındaki hat basıncının üzerinde basınç üretebilmelidir; 6 bar'lık bir hatta 4 bar'lık bir pompa dozaj yapamaz. Havuz hatlarında karşı basınç genellikle 1-2 bar, basınçlı arıtma hatlarında 4-8 bar olabilir. Doğru pompa, hem gereken l/h'yi hem gereken bar'ı aynı anda karşılar; ikisinden biri eksikse dozaj tutmaz. Satın alma yönelimli ürün seçenekleri için dozaj pompası sayfasına bakabilirsiniz. (Detay: dozaj pompaları)

Grundfos DDA ve DDE serisi, dijital dozaj pompası ailesidir ve klorlama dahil su arıtma dozlamasında yaygın kullanılan bir referanstır. Grundfos DDA serisi, adım motorlu tahriki sayesinde çok geniş bir turndown oranı sunar; aynı pompa hem çok küçük hem görece büyük debiyi yüksek doğrulukla basabilir. Bu, değişken talepli klorlama hatlarında pompayı hep verimli bandında tutmayı kolaylaştırır.

Grundfos DDA serisinin klorlamadaki iki güçlü yanı vardır. Birincisi, otomatik gaz kaçışını yöneten AutoFlowAdapt ve SlowMode gibi fonksiyonlarla hipoklorit gaz kilidine karşı dirençli çalışmasıdır. İkincisi, dozlanan gerçek hacmi ölçen ve basınç değişimini algılayan sensörlü modellerin, hattaki tıkanma veya gaz kilidini kendisi bildirmesidir. Örneğin Grundfos DDA 7,5-16 sınıfı bir pompa, 7,5 l/h civarı debide 16 bar mertebesinde karşı basınca kadar dozaj yapacak biçimde konumlanır.

Grundfos DDE serisi ise daha ekonomik dijital seçenektir ve havuz ile küçük-orta arıtma dozlaması için yeterli doğruluğu sunar. Grundfos DDE, sabit ve darbe-orantılı kontrolü destekler; ORP ve pH probu ile kapalı çevrim kuran havuz otomasyonlarında da kullanılır. Seçim, hattın karşı basıncına ve gereken turndown genişliğine göre DDE ve DDA arasında yapılır; yüksek doğruluk ve sensörlü izleme gerekiyorsa DDA öne çıkar.

Pomeka Mekanik Grundfos serisini taşımaktadır; klorlama hattınızın debisi, karşı basıncı ve kimyasal konsantrasyonu netleştiğinde uygun DDA veya DDE modelini birlikte belirleyebiliriz. Marka ve seri alternatiflerinin tamamı için markalar sayfamıza bakabilirsiniz. (Detay: markalar sayfamız)

Etatron, dozaj pompası pazarında bilinen bir markadır ve solenoid dozaj pompası segmentinde yaygın kullanılır. Pomeka Mekanik bu markayı tedarik etmemektedir; taşınan eşdeğer seriler olarak Grundfos DDA ve DDE dijital dozaj pompaları klorlama ve su arıtma dozlamasında aynı işlevi yüksek doğrulukla karşılar. Marka seçimi yaparken kriter, debinin ve karşı basıncın uygunluğu ile viton conta ve degassing kafası gibi klora özgü donanımın bulunmasıdır.

Marka bağımsız olarak klorlama pompasında aranacak asgari donanım nettir: viton (FKM) diyafram ve conta, gaz çıkaran hipoklorit için degassing kafası, seramik valf küresi ve klora dayanıklı PVDF veya PP kafa gövdesi. Bu donanım hangi markada olursa olsun, klorlama işini güvenle yapar. Bir markanın adından çok, pompanın bu dört özelliği taşıyıp taşımadığı sonucu belirler.

Kontrol tarafında da marka bağımsız kriterler geçerlidir. Sabit debili bir havuz için basit zaman kontrolü yeterken, değişken debili arıtma hattı debi-orantılı kontrol, konforlu ve güvenli bir havuz ise ORP redoks geri beslemesi ister. Doğru markayı seçmeden önce hangi kontrol biçiminin gerektiğini belirlemek, seçim hatalarının büyük bölümünü baştan önler. Etatron dozaj pompası seçim mantığının debi-basınç yaklaşımı için ilgili rehberimize bakabilirsiniz. (Detay: Etatron Dozaj Pompası Seçim Rehberi: Debi ve Basınca Göre Doğru Model Nasıl Bulunur?)

Klorlama sisteminin güvenli montajı, kimyasal temasını ve gaz solunumunu önlemeye dayanır. Sodyum hipoklorit ciltte ve gözde tahriş yapan, buharı solunum yolunu etkileyen bir kimyasaldır; dozlama tankı iyi havalandırılan bir alanda, güneş ışığından uzak ve dökülme durumunda toplanabilecek bir kap içinde tutulur. Klor ile asit çözeltileri asla aynı toplama kabında birleşmeyecek biçimde ayrı bölmelere konur; karışırlarsa zehirli klor gazı açığa çıkar.

Enjeksiyon noktası doğru konumlandırılır. Klor, filtre çıkışından sonra ve ısıtıcıdan önce enjekte edilir; ısıtıcı öncesinde enjekte edilen yoğun klor eşanjörü korozyona uğratabilir. Enjeksiyon vanası, ana boruya tek yönlü valfli bir nozul ile bağlanır; bu valf, hat suyunun dozaj hattına geri kaçmasını ve pompayı içten korozyona uğratmasını önler. Enjeksiyon noktası, karışımın homojenleşmesi için ölçüm probundan yeterince önde olmalıdır.

Emme tarafında kuru çalışma koruması önemlidir. Dozlama tankı boşaldığında pompa havayı basmaya çalışır ve hem klor kesilir hem diyafram zorlanır; seviye şamandırası, tank belirli seviyenin altına düştüğünde pompayı durdurup alarm verir. Ayrıca emme hattına bir ağırlıklı süzgeç konur; bu süzgeç, tank dibindeki tortu ve kristalize olmuş kalıntının valfleri tıkamasını önler. Klorlama sisteminde kuru çalışma koruması, uzun ömür için temel bir yatırımdır.

Devreye alma ve kalibrasyon ihmal edilmez. Kurulumdan sonra pompa, ölçekli bir kaptan gerçek bastığı hacim ölçülerek kalibre edilir; katalog debisi ile gerçek debi, karşı basınç ve viskozite nedeniyle farklı olabilir. İlk günlerde serbest klor ppm günde birkaç kez elle ölçülüp dozaj ince ayarlanır. Bu kalibrasyon adımı, ORP kontrollü sistemlerde bile atlanmaz; çünkü prob kaymasını yakalayan tek şey elle doğrulamadır.