Dozaj Pompası Çalışıyor Ama Kimyasal Basmıyor: Nedenleri ve Çözümleri

Çalışan ama basmayan bir dozaj pompası, strok hareketini yapan fakat sıvıyı emiş tankından enjeksiyon noktasına taşıyamayan bir pompadır. Sorunun kaynağı üç bölgeden birindedir: emiş tarafı, pompa kafası ya da basma tarafı. Emiş tarafı sorunları en sıktır ve genellikle hava kilidi, tıkalı süzgeç veya emiş çek valfinden kaynaklanır. Ön teşhis, hangi bölgeye bakılacağını 60 saniyede belirler.

İlk kontrol emiş hortumundadır. Şeffaf PVC emiş hortumu, dozaj pompalarında bilinçli olarak saydam seçilir. Pompa çalışırken hortuma bakın: sıvı ilerliyor ve strok başına içeri doğru çekiliyorsa emiş sağlıklıdır, sorun basma tarafındadır. Hortumda kesintisiz hava kabarcığı zinciri görüyorsanız ya da sıvı hiç hareket etmiyorsa sorun emiş tarafındadır ve büyük olasılıkla hava kilidi ya da tıkanma vardır.

İkinci kontrol dozaj kafasındaki hava tahliye vanasıdır. Çoğu dozaj pompasında kafanın üzerinde bir purge ya da priming valfi bulunur. Bu vanayı açıp pompayı maksimum strokta çalıştırın. Kesintisiz sıvı geliyorsa emiş hattı dolmuştur; sadece hava geliyorsa emiş tarafında kaçak ya da kilit vardır. Üçüncü kontrol enjeksiyon noktasıdır: enjeksiyon çek valfini sökün, pompa doğrudan atmosfere basıyorsa ve şimdi kimyasal geliyorsa sorun geri basınç ya da tıkalı enjeksiyon valfidir.

Bu üç kontrol, sekiz olası nedeni üç kümeye indirir. Emiş hortumunda hava ve durgun sıvı görüyorsanız neden hava kilidi, tıkalı süzgeç, emiş çek valfi ya da gaz çıkışlı kimyasalda degassingtir. Kafa purge valfinden bile sıvı gelmiyorsa neden yırtık diyafram ya da her iki çek valfin birden oturmamasıdır. Enjeksiyon noktasını söktüğünüzde debi geri geliyorsa neden aşırı geri basınç ya da tıkalı enjeksiyon valfidir. Su arıtma ve dozajlama ürün grubumuzu inceleyebilirsiniz. (Detay: Arıtma)

Hava kilidi, dozaj kafasında ya da emiş hattında sıkışan havanın strok hacmini sıvı yerine sıkıştırılabilir gazla doldurması ve pompanın emiş yapamamasıdır. Bir dozaj pompasının strok hacmi çok küçüktür; tipik bir membranlı model 0,1-1,0 ml/strok arası basar. Bu kadar küçük hacimli bir kafa, içinde bir kabarcık kaldığında sıvı yerine yalnızca havayı sıkıştırır ve emiş vakumu oluşturamaz. Sonuç, pompanın çalışıp hiç kimyasal basmamasıdır.

Belirti üç noktadan doğrulanır. Birincisi, şeffaf emiş hortumunda sıvı seviyesi ilerlemez ya da her strokta ileri geri oynar; sıvı bir türlü kafaya ulaşamaz. İkincisi, pompa yeni kurulduğunda, tank tamamen boşaldıktan sonra ya da bakım için söküldükten sonra bu durum başlamıştır. Üçüncüsü, kafayı elle sallayınca ya da eğince içeride sıvı çalkalanma sesi yerine boş bir hava sesi duyulur. Bu üç belirti birlikte görülüyorsa neden neredeyse kesin olarak hava kilididir.

Ölçülecek değer emiş yüksekliğidir. Kendinden emişli bir dozaj pompası, sıvı seviyesinin altında ya da kısa emiş yüksekliğinde çok daha kolay priming yapar. Pratik kural, emiş yüksekliğini 1,5 m ile sınırlamak, mümkünse pompayı tank üstüne değil tank yanına, sıvı seviyesine yakın konumlandırmaktır. Emiş yüksekliği 1,5 m'yi aştıkça priming zorlaşır; 2 m üzerinde manyetik pistonlu küçük modeller çoğu zaman kendiliğinden dolamaz ve elle priming gerekir.

Kök neden dört başlıkta toplanır. Birincisi, ilk devreye almada ya da bakım sonrası kafanın kuru kalması ve priming yapılmamasıdır. İkincisi, emiş rakorunun ya da hortum kelepçesinin gevşek olması ve buradan hava emmesidir; sıvı sızdırmayan bir bağlantı bile vakumda hava emebilir. Üçüncüsü, emiş hattının bir noktada yükselip alçalması ve tepe noktada hava cebi oluşturmasıdır. Dördüncüsü, tankın dibe yakın süzgecinin kısmen açıkta kalıp hava emmesidir.

Dozaj pompası priming nasıl yapılır, adım adım şudur ve sıra atlanmaz. Önce dozaj kafasındaki purge vanasını açın ve tahliye hortumunu geri kaba yönlendirin. Pompayı maksimum strok ve maksimum frekansta çalıştırın; bu, kabarcıkların dışarı atılmasını hızlandırır. Manyetik pistonlu modellerde priming sırasında birkaç saniye içinde sıvı gelir. Sıvı kesintisiz akmaya başlayınca purge vanasını kapatın ve pompayı çalışma frekansına geri alın. Emiş hortumu sıvıyla dolduğunda ve enjeksiyona sıvı gittiğinde priming tamamlanmıştır.

Priming tekrar tekrar kayıyorsa neden emiş tarafında hava emen bir noktadır ve bu bulunmadan kalıcı çözüm olmaz. Tüm emiş rakorlarını, hortum kelepçelerini ve süzgeç bağlantısını sıkın. Emiş hattını mümkün olduğunca kısa ve sürekli yükselen ya da tank seviyesinden aşağı inen bir güzergâhta tutun; tepe cepleri hava biriktirir. Gaz çıkışlı kimyasallarda ise ayrıca degassing kafası gerekebilir; bu ayrı bir bölümde ele alınmaktadır. Dozaj pompaları ve yedek ekipman için pomeka.com kategorisine bakabilirsiniz. (Detay: dozaj pompaları)

Emiş süzgeci tıkanması, tank dibindeki filtre ve dip valfin kimyasal çökeltisi ya da kristallenmeyle kısmen kapanması ve pompanın yeterli sıvı çekememesidir. Dozaj kimyasallarının çoğu çökelti yapar: sodyum hipoklorit zamanla tuz kristali bırakır, kireç önleyiciler ve flokülantlar jelleşir, demir klorür partikül taşır. Bu birikinti önce süzgeç gözeneklerini daraltır, sonra tamamen kapatır ve pompa çalışsa da sıvı gelmez.

Belirti kademeli debi düşüşüdür. Hava kilidinden farklı olarak süzgeç tıkanmasında debi bir anda sıfıra düşmez; haftalar içinde giderek azalır ve önce ölçülebilir bir yetersizlik olarak fark edilir. Şeffaf emiş hortumunda strok anında hortumun büzülmesi, yani vakumun aşırı artması, tipik bir işarettir; pompa emmeye çalışır ama süzgeç sıvıyı geçirmez. Tank seviyesi düşünce sorun ağırlaşır, çünkü emiş yüksekliği artar ve daralmış süzgeç daha da yetersiz kalır.

Ölçülecek değer strok başına gerçek debidir. Pompayı bilinen bir süre, örneğin 60 saniye, dereceli bir ölçü kabından emdirin ve çekilen hacmi ölçün. Katalog değeri 4 l/h olan bir pompa dakikada yaklaşık 67 ml çekmelidir. Ölçülen değer bunun yarısındaysa ve emiş hortumu aşırı büzülüyorsa süzgeç tıkalıdır. Aynı test, süzgeci temizledikten sonra tekrar yapılır; debi katalog değerine yaklaşıyorsa sorun çözülmüştür.

Dip valfi, emiş hattının tank içindeki ucunda bulunan bir çek valf ve süzgeç birleşimidir. İşlevi iki yönlüdür: kaba partikülleri tutar ve pompa durduğunda emiş hattının boşalmasını engelleyerek priming'i korur. Dip valfi kristallenmeyle sıkışırsa iki farklı arıza görülür: kapalı kalırsa sıvı hiç gelmez, açık kalırsa pompa her duruşta emiş hattını boşaltır ve her kalkışta yeniden priming ister. İkinci durum, sabahları çalışmayan ama gün içinde düzelen bir pompa olarak kendini gösterir.

Çözüm, süzgeci ve dip valfini sökmek, uygun çözücüde temizlemek ve doğru konumlandırmaktır. Sodyum hipoklorit ve kireç kaynaklı birikintiler seyreltik asit çözeltisinde, çoğu organik birikinti ılık suda çözülür; ama farklı kimyasalları karıştırmayın. Konumlandırma kuralı nettir: süzgeç tank dibinden 5-10 cm yukarıda asılı durmalıdır. Dibe oturan bir süzgeç çökeltiyi emer, sıvı yüzeyine çok yakın olan bir süzgeç ise seviye düşünce hava emer. Su arıtma kimyasalları ve filtrasyon ürünleri için kategorimize bakabilirsiniz. (Detay: Klor Dozaj Pompası Nasıl Seçilir? Havuz ve Su Arıtma Sistemleri İçin Rehber)

Diyafram yırtığı, membranlı dozaj pompasının kimyasalı iten esnek diyaframının çatlaması ya da delinmesi ve strok hareketinin sıvıyı basamamasıdır. Diyafram, pompa kafasını iki bölmeye ayırır: bir yanda kimyasal, öbür yanda tahrik mekanizması. Diyafram sağlamken her ileri strok kimyasalı enjeksiyona iter. Diyafram yırtıldığında strok hareketi kimyasalı itmek yerine yırtıktan öteye kaçırır ve pompa çalışsa da net debi düşer ya da sıfırlanır.

Belirti üç noktadan doğrulanır. Birincisi, pompa kafasının arka tarafında, tahrik gövdesiyle kafa arasındaki tahliye deliğinden kimyasal sızmasıdır; bu delik tam da yırtık diyaframı erken haber vermek için konmuştur. İkincisi, kalibrasyon testinde ml/strok değerinin ani düşüşüdür; diyafram tam yırtıldıysa debi neredeyse sıfırdır, kısmi yırtıkta debi düzensiz ve düşüktür. Üçüncüsü, tahrik gövdesinde kimyasal kokusu ya da renk lekesi görülmesidir.

Ölçülecek değer net strok debisidir. Sağlam bir diyaframla pompa, ayarlanan ml/strok değerini ölçü kabında birebir verir. Örneğin 0,5 ml/strok ayarında ve dakikada 100 strokta debi yaklaşık 3 l/h olmalıdır. Ölçülen değer bunun altındaysa ve emiş ile çek valfler sağlamsa neden diyaframdır. Kısmi yırtıkta pompa priming'i tutamaz, çünkü diyafram vakumun bir kısmını yırtıktan kaçırır ve emiş yapamaz.

Kök neden dört başlıkta toplanır. Birincisi, kimyasal ile diyafram malzemesinin uyumsuzluğudur; PTFE diyafram çok geniş kimyasal yelpazesine dayanır ama EPDM ya da NBR diyafram bazı oksitleyici kimyasallarda hızla bozulur. İkincisi, aşırı geri basınçtır; katalog basınç sınırının üzerinde çalışan bir pompanın diyaframı yorulur. Üçüncüsü, kuru çalışma ve kavitasyondur. Dördüncüsü, ömür sonudur; diyafram bir aşınma parçasıdır ve kullanıma göre 1-3 yılda değişmesi normaldir.

Diyafram nasıl değiştirilir, adımları şudur. Önce pompayı durdurun, kimyasal beslemesini kesin ve kafayı emniyetli biçimde tahliye edip yıkayın; oksitleyici kimyasallarda mutlaka eldiven ve gözlük kullanın. Kafa cıvatalarını çapraz sırayla sökün, eski diyaframı çıkarın, oturma yüzeylerini temizleyin. Yeni diyaframı elle sıkışana kadar çevirin, sonra kafayı yerine takıp cıvataları çapraz ve eşit torkla sıkın. Diyafram değişiminden sonra çek valfleri de kontrol edin, çünkü yırtık diyafram çoğu zaman geri basınç kaynaklıdır ve aynı basınç çek valfleri de yormuştur. Etatron ve benzeri markaların taşınan eşdeğerleri için Grundfos DDA ve DDE serisine bakabilirsiniz. (Detay: Etatron Dozaj Pompası Seçim Rehberi: Debi ve Basınca Göre Doğru Model Nasıl Bulunur?)

Çek valf arızası, dozaj pompasının emiş ve basma yönünü belirleyen tek yönlü valflerin oturmaması ve strok hareketinin sıvıyı ileri itmek yerine geri kaçırmasıdır. Bir dozaj pompasında en az iki çek valf vardır: emiş çek valfi ve enjeksiyon çek valfi. Emiş strokunda emiş valfi açılır, enjeksiyon valfi kapanır; basma strokunda tersi olur. Bu valflerden biri oturmazsa pompa strok yapar ama sıvı kafanın içinde ileri geri gidip gelir, net debi üretmez.

• Emiş çek valfi arızası — Belirti: priming tutmaz, pompa her duruşta emiş hattını boşaltır; strok anında sıvı geri tanka kaçar
• Enjeksiyon çek valfi arızası — Belirti: hat basınçlıysa sistemdeki sıvı emiş strokunda kafaya geri emilir, net debi düşer, tank beklenenden yavaş azalır
• Kristallenme — Belirti: valf bilyesi ya da diski oturma yüzeyine yapışmış, çökelti valfi kısmen açık tutuyor; sodyum hipokloritte çok yaygın
• Aşınmış oturma yüzeyi — Belirti: valf yeni temizlense de sızdırıyor; yüzey oyulmuş ya da bilye deforme, çözüm valf takımı değişimi
• Yanlış montaj yönü — Belirti: bakım sonrası hiç debi yok; valf ters takılmış, ok yönü akış yönüyle uyuşmuyor
• Gevşek valf gövdesi — Belirti: valf ile kafa arasından hava ya da sıvı sızıyor; conta yıpranmış ya da gövde yeterince sıkılmamış

Çek valfleri ayırt etmenin pratik yolu şudur. Enjeksiyon valfini basma hattından sökün ve pompayı çalıştırın. Şimdi düzenli kimyasal geliyorsa emiş valfi ve diyafram sağlamdır, sorun enjeksiyon valfinde ya da geri basınçtadır. Hâlâ sıvı gelmiyorsa emiş valfini ve diyaframı kontrol edin. Emiş valfini test etmek için emiş hortumunu sıvıya daldırıp pompayı priming'e alın; priming birkaç strokta oluşuyorsa emiş valfi oturuyor, hortumdaki sıvı her duruşta geri kaçıyorsa emiş valfi sızdırıyordur.

Ölçülebilir sızıntı testi basınç tutmayla yapılır. Enjeksiyon hattını kapatıp sisteme el pompasıyla ya da pompanın kendisiyle basınç uygulayın; sağlam bir enjeksiyon çek valfi basıncı dakikalarca tutar. Basınç birkaç saniyede düşüyorsa valf sızdırıyordur. 3 bar geri basınçta çalışan bir sistemde sızdıran enjeksiyon valfi, emiş strokunda bu 3 bar altındaki sıvıyı kafaya geri emer ve net debiyi neredeyse sıfırlar. Çözüm sırası: sök, temizle, oturma yüzeyini kontrol et, gerekirse valf takımını komple değiştir; bilye ve yaylar aşınma parçasıdır. Dozaj pompası seçimi ve tesisat rehberimize bakabilirsiniz. (Detay: Dozaj Pompası Nedir? Nerelerde Kullanılır ve Nasıl Seçilir?)

Aşırı geri basınç, enjeksiyon noktasındaki karşı basıncın pompanın basma kapasitesine yaklaşması ve strok hareketinin sıvıyı sisteme itememesidir. Her dozaj pompasının bir maksimum çalışma basıncı vardır; örneğin 10 bar ya da 16 bar. Enjeksiyon noktasındaki hat basıncı bu sınıra yaklaştıkça pompanın basabildiği net debi düşer. Sistem basıncı pompanın maksimum basıncını aşarsa net debi sıfırlanır: pompa çalışır, diyafram hareket eder ama sıvıyı ileri itemez.

Belirti, hat basıncıyla değişen debidir. Enjeksiyon noktasını söküp pompayı atmosfere basmaya bıraktığınızda debi normale dönüyorsa neden geri basınçtır. Bir başka belirti, sistem basıncı arttığında, örneğin bir vana kısıldığında ya da hat tıkandığında debinin düşmesidir. Kalibrasyon eğrisi de bunu gösterir: aynı strok ayarında 3 bar basınçta ölçülen debi, 8 bar basınçta belirgin biçimde daha düşük çıkar. Bu fark katalog eğrilerinde debi-basınç grafiği olarak verilir.

Ölçülecek değer enjeksiyon noktasındaki gerçek basınçtır. Bir manometreyle enjeksiyon hattı basıncını ölçün ve pompanın katalog maksimum basıncıyla karşılaştırın. Pratik kural, pompayı hat basıncının en az 1 bar üzerinde çalışabilecek modelden seçmektir; çünkü enjeksiyon valfinin açılması için belli bir açma basıncı gerekir ve bu tipik olarak 0,5-1,5 bar arasındadır. Enjeksiyon valfinin açma basıncı ile hat basıncının toplamı pompanın maksimum basıncını aşarsa sıvı hiç gitmez.

Kök neden üç başlıkta toplanır. Birincisi, pompanın basınç sınırının altında seçilmiş olmasıdır; 6 bar basınçlı bir hatta 4 bar pompa takmak baştan hatalıdır. İkincisi, enjeksiyon valfinin kristallenip açma basıncının yükselmesidir; tıkalı bir enjeksiyon valfi 1 bar yerine 5 bar açma basıncı isteyebilir ve pompa bunu yenemez. Üçüncüsü, basma hattının tıkanması ya da bir vananın kapalı kalmasıdır. Çözüm: enjeksiyon valfini temizle, hattı kontrol et, pompa basınç sınırının altındaysa doğru basınç sınıfına geç. Klor dozajı ve basınç seçimi için rehberimize bakabilirsiniz. (Detay: Dozaj Pompası Nedir? Nerelerde Kullanılır ve Nasıl Seçilir?)

Degassing, sodyum hipoklorit gibi gaz çıkışlı kimyasalların dozaj kafasında gaz kabarcığı oluşturması ve bu kabarcığın strok hacmini doldurarak pompanın emiş yapmasını engellemesidir. Sodyum hipoklorit ısı ve zamanla oksijen açığa çıkarır; bu gaz kafanın en üst noktasında birikir ve bir hava kilidi gibi davranır. Fark şudur: normal hava kilidi bir kez atılınca biter, degassing sürekli gaz ürettiği için priming tekrar tekrar kaybolur.

Belirti, priming'in düzenli aralıklarla kaybolmasıdır. Pompaya priming yaptıktan sonra bir süre çalışır, sonra debi tekrar düşer ve kafada gaz birikir. Sıcak ortamda ya da yaz aylarında sorun ağırlaşır, çünkü sıcaklık gaz çıkışını hızlandırır. Şeffaf emiş hortumunda ve dozaj kafasında zamanla büyüyen bir gaz kabarcığı görülür; bu kabarcık sıvı gibi bastırılamadığı için strok boşa gider. Sodyum hipoklorit dozaj uygulamasında, kalsiyum hipoklorit ve hidrojen peroksit dozajında bu en sık karşılaşılan sorundur.

Ölçülebilir gösterge, priming aralığının kısalmasıdır. Pompa priming'den sonra günlerce sorunsuz çalışıyorsa degassing baskın değildir; birkaç saatte bir gaz birikip debi düşüyorsa degassing baskındır. Sıcaklık etkisi belirgindir: 25 °C'de yavaş gaz çıkaran bir hipoklorit çözeltisi 35 °C'de belirgin biçimde daha hızlı gaz çıkarır. Çözelti konsantrasyonu da rol oynar; yüksek konsantrasyonlu hipoklorit daha çok gaz üretir.

Çözüm, degassing için tasarlanmış bir dozaj kafası ya da otomatik hava tahliyeli çalışma modudur. Bu kafalar, her strokun bir bölümünü kafanın üstündeki gazı geri tanka atmak için kullanır; böylece gaz birikmeden sürekli tahliye edilir. Grundfos DDA serisinin AutoFlowAdapt ve otomatik hava tahliyeli kafa seçenekleri tam bu sorun için tasarlanmıştır ve Pomeka Mekanik'in taşıdığı bir markadır. İkinci önlem, emiş hattını mümkün olduğunca kısa tutmak ve pompayı tank seviyesinin altına, gazın geri kaçabileceği bir konuma yerleştirmektir. Üçüncü önlem, çözeltiyi serin tutmak ve tazelemektir; bekleyen hipoklorit daha çok gaz üretir. Otomatik yumuşatma valfleri ve arıtma ekipmanı için kategorimize bakabilirsiniz. (Detay: Arıtma)

Dozaj pompası kalibrasyon ve strok ayarı sorunu, pompanın aslında bastığı ama ayarlanan değerden az bastığı durumdur ve çoğu zaman kimyasal hiç basmıyor sanılır. Bir dozaj pompasının debisi iki parametreyle belirlenir: strok boyu, yani her vuruşta itilen hacim, ve strok frekansı, yani dakikadaki vuruş sayısı. Strok boyu yüzde ayarıyla, frekans ise Hz ya da vuruş/dakika cinsinden ayarlanır. İkisi de düşük bırakılmışsa pompa doğru çalışsa da çok az kimyasal basar.

Belirti, ölçülen debinin ayarlanan hedeften düşük ama sıfırdan büyük olmasıdır. Priming sağlam, çek valfler oturuyor, diyafram sağlamsa ama tank beklenenden yavaş azalıyorsa neden büyük olasılıkla ayar ya da kalibrasyon hatasıdır. Manyetik pistonlu modellerde strok frekansı düşük bir Hz değerine ayarlanmış olabilir; membranlı modellerde strok boyu düşük yüzdeye çekilmiş olabilir. İkisi de yanlışlıkla ya da eski bir ayardan kalmış olabilir.

Kalibrasyon şu adımlarla yapılır. Emiş hortumunu dereceli bir ölçü kabına daldırın, kabı gerçek çalışma basıncına yakın bir geri basınçta ölçün ve pompayı bilinen bir süre çalıştırın. Örnek: pompa 100 vuruş/dakikada, 0,4 ml/strok gerçek debiyle çalışıyorsa dakikada 40 ml, saatte 2,4 l/h basar. Hedef 4 l/h ise strok boyunu ya da frekansı artırmanız gerekir. Debi, strok boyu ile frekansın çarpımıyla doğru orantılıdır; frekansı iki katına çıkarmak debiyi iki katına çıkarır.

Kök neden üç başlıkta toplanır. Birincisi, kurulumda kalibrasyon yapılmamış ve pompa varsayılan ayarda bırakılmıştır. İkincisi, otomatik dozajlamada ölçüm cihazından gelen sinyalin, örneğin klor ya da pH probundan gelen değerin, pompaya yanlış ölçeklenmesidir. Üçüncüsü, viskozite ya da geri basınç değiştiği hâlde eski kalibrasyonun korunmasıdır; kalibrasyon her kimyasal ve her basınç değişiminde tekrarlanmalıdır. Çözüm, pompayı gerçek çalışma koşullarında yeniden kalibre etmek ve strok ile frekansı hedef debiye göre ayarlamaktır. Doğru dozaj pompası seçimi için rehberimize bakabilirsiniz. (Detay: Dozaj Pompası Nedir? Nerelerde Kullanılır ve Nasıl Seçilir?)

Dozaj pompası viskozite etkisi, kimyasalın akışkanlığının strok başına emilen hacmi belirlemesidir ve yoğun kimyasallarda pompanın debisini düşüren önemli bir etkendir. Su gibi düşük viskoziteli bir sıvı emiş strokunda kafayı anında doldurur. Polielektrolit, bazı flokülantlar ve yoğun antiskalant çözeltileri gibi yüksek viskoziteli sıvılar ise emiş strokunun kısa süresinde kafayı tam dolduramaz; sonuç, strok başına eksik dolum ve düşük net debidir.

Belirti, aynı ayarda su ile yoğun kimyasal arasındaki debi farkıdır. Pompayı su ile kalibre edip yoğun bir kimyasala geçtiğinizde debi belirgin biçimde düşer. Su viskozitesi yaklaşık 1 santipuaz iken bir polielektrolit çözeltisi yüzlerce santipuaza ulaşabilir. Viskozite arttıkça emiş direnci büyür, kafa dolum süresi uzar ve pompa yüksek frekansta çalışırken emiş yapamaz hâle gelir. Bu, çalışan ama basmayan pompa şikâyetinin sinsi bir nedenidir.

Ölçülebilir gösterge, frekansla debinin doğrusallıktan sapmasıdır. Düşük viskoziteli sıvıda debi frekansla doğru orantılı artar; yüksek viskozitede belli bir frekanstan sonra debi artmaz, hatta düşer, çünkü kafa dolamaz. Pratik çözüm, yüksek viskoziteli kimyasallarda strok frekansını düşürüp strok boyunu artırmaktır; yavaş ve uzun stroklar kafanın tam dolmasına zaman tanır. Emiş hattının çapını büyütmek ve boyunu kısaltmak da emiş direncini azaltır.

Kök neden ve çözüm birlikte değerlendirilir. Yüksek viskoziteli kimyasal için pompa, düşük frekans ve büyük strok hacmiyle çalışacak şekilde seçilmelidir; küçük strok hacimli yüksek frekanslı bir manyetik pistonlu model yoğun sıvıda zorlanır, buna karşılık motorlu membran ya da pistonlu diyafram modeller daha uygundur. Emiş hattını kısa ve geniş tutmak, emiş yüksekliğini azaltmak ve gerekiyorsa kimyasalı seyreltmek debiyi düzeltir. Antiskalant ve yoğun kimyasal dozajı için ilgili rehberimize bakabilirsiniz. (Detay: Antiscalant Nedir? Ters Ozmoz Sistemlerinde Neden Kullanılır?)

Manyetik pistonlu ve motorlu membran dozaj pompaları, aynı işi farklı tahrik mekanizmasıyla yapan iki temel tiptir ve basmama arızaları farklı biçimde ortaya çıkar. Manyetik pistonlu model, bir solenoid bobinin diyaframı hızlı vuruşlarla ittiği, küçük debili ve düşük maliyetli bir tiptir. Motorlu membran model ise bir elektrik motorunun eksantrikle diyaframı ittiği, daha yüksek debili ve daha kararlı bir tiptir. İkisinin arıza profili karşılaştırıldığında hangi tipin nerede kullanılacağı netleşir.

• Tahrik — Manyetik pistonlu: solenoid bobin, hızlı ve kısa vuruş; Motorlu membran: elektrik motoru ve eksantrik, yavaş ve uzun vuruş
• Tipik debi — Manyetik pistonlu: yaklaşık 0,1-20 l/h; Motorlu membran: yaklaşık 5-1000 l/h ve üzeri, daha geniş gam
• Priming ve degassing — Manyetik pistonlu: küçük strok hacmi nedeniyle hava kilidine ve gaz çıkışına daha duyarlı; Motorlu membran: büyük strok hacmi kabarcığı daha kolay atar
• Viskozite toleransı — Manyetik pistonlu: yoğun sıvıda emiş zorluğu; Motorlu membran: yüksek viskozitede daha başarılı
• Debi kararlılığı — Manyetik pistonlu: darbeli akış, düşük debide oransal ayar zorlu; Motorlu membran: daha düzgün ve tekrarlanabilir debi
• Kullanım yeri — Manyetik pistonlu: düşük debili klor ve pH dozajı, küçük havuz ve arıtma; Motorlu membran: endüstriyel ve yüksek basınçlı hatlar, RO ön dozajı

Basmama arızası açısından pratik hüküm şudur. Küçük debili bir uygulamada priming ve degassing sorunu yaşıyorsanız, çözelti konsantrasyonunu düşürmek, degassing kafası kullanmak ve emiş yüksekliğini azaltmak çoğu zaman yeter. Yüksek debili ya da yüksek viskoziteli bir uygulamada manyetik pistonlu bir model zorlanıyorsa doğru hamle motorlu membran ya da pistonlu diyafram tipe geçmektir. Grundfos DDA dijital dozaj serisi geniş debi ve basınç gamıyla iki ihtiyacı da karşılar. Ters ozmoz sistemlerinde dozaj kullanımı için rehberimize bakabilirsiniz. (Detay: RO Membran Neden Tıkanır? Membran Ömrünü Uzatmanın 10 Yolu)

Taşınan eşdeğer dozaj pompaları, Pomeka Mekanik'in ürün gamında sunduğu ve arıza çözümünde önerdiği modellerdir. Pomeka Mekanik, Etatron markasını tedarik etmemektedir; taşınan eşdeğer seriler Grundfos DDA ve DDE dijital dozaj pompalarıdır. Bu seriler, bu rehberde anlatılan degassing, priming ve geri basınç sorunlarına karşı otomatik hava tahliyeli kafa, otomatik akış uyarlama ve geniş basınç gamı gibi çözümler sunar.

Grundfos DDA serisi, dijital adım motorlu, geniş oransal ayar aralığına sahip bir seridir. DDA modelleri yaklaşık 7,5 l/h debide 16 bar'a kadar, daha büyük gövdeler daha yüksek debilerde daha düşük basınçta çalışır; strok hacmi ve frekans dijital olarak ayarlanır. AutoFlowAdapt fonksiyonu, geri basınç ve viskozite değişimini algılayıp debiyi sabit tutar; SlowMode fonksiyonu ise yoğun kimyasal ve degassing için strok hızını düşürür. Bu iki fonksiyon, bu rehberdeki debi düşüşü nedenlerinin çoğunu otomatik olarak dengeler.

Grundfos DDE serisi ise daha ekonomik, temel dijital dozaj ihtiyacı için uygun bir seridir. Manyetik pistonlu tahrikle çalışır, tipik olarak 6-15 l/h debi ve 10 bar civarı basınç sunar. Düşük debili klor, pH ve antiskalant dozajında, küçük havuz ve arıtma sistemlerinde tercih edilir. İki seri arasındaki seçim, debi, basınç ve kimyasalın gaz çıkışı ile viskozitesine göre yapılır. Marka gamı ve alternatifler için markalar sayfamıza bakabilirsiniz. (Detay: markalar sayfamız)

Otomatik dozajda pompanın basmıyor gibi görünmesi, çoğu zaman ölçüm ve kontrol zincirindeki bir sorunun pompa arızasıyla karıştırılmasıdır. Otomatik bir klor ya da pH dozaj sisteminde pompa, bir probdan gelen ölçüme göre çalışır; prob değeri hedefe ulaştığında pompa durur. Bu durumda pompa arızalı değildir, sadece komut almamaktadır. Gerçek bir basmama arızasını ölçüm sorunundan ayırmak, sistemin doğru teşhisi için ilk adımdır.

Belirti, pompanın hiç ya da çok az çalışmasıdır. Klor probu yanlış yüksek okuyorsa kontrolör hedefe ulaştığını sanır ve pompayı durdurur; pompa çalışmadığı için kimyasal gitmez ve bu bir basmama arızası gibi görünür. Tersine, prob yanlış düşük okursa pompa sürekli çalışır ama havuz ya da su gerçekte hedefe ulaşmıştır; bu aşırı dozaja yol açar. İki durumda da sorun pompada değil, ölçüm zincirindedir.

Ölçülebilir kontrol, manuel modda çalıştırmadır. Pompayı otomatik moddan çıkarıp elle maksimum strokta çalıştırın. Şimdi düzgün kimyasal basıyorsa pompa sağlamdır ve sorun prob, kontrolör ya da sinyal kablosundadır. Bu durumda prob kalibrasyonunu kontrol edin: klor probu için standart çözeltiyle, pH probu için 4 ve 7 tampon çözeltiyle kalibrasyon yapın. Prob kirlenmiş ya da ömrünü doldurmuşsa değiştirin. İstanbul Kadıköy'deki bir sitede yürüttüğümüz havuz arıtma devreye almasında, basmıyor sanılan klor dozaj pompasının aslında sorunsuz olduğunu, arızanın ise altı ayını doldurmuş bir klor probunun yanlış yüksek okumasından kaynaklandığını manuel test ile belirlemiştik.

Çözüm, ölçüm ve dozaj zincirini ayrı ayrı doğrulamaktır. Önce pompayı manuel test ile kanıtlayın, sonra probu kalibre edin, ardından kontrolör ölçeklemesini kontrol edin. Klor dozaj sistemlerinin doğru kurulumu ve prob yerleşimi için ayrıntılı rehberimize bakabilirsiniz. (Detay: Klor Dozaj Pompası Nasıl Seçilir? Havuz ve Su Arıtma Sistemleri İçin Rehber)

Aşağıdaki liste, gözlediğiniz belirtiyi doğrudan bir ölçüme ve bir çözüme bağlar. Her madde aynı sırayı izler: belirti, ölçülecek değer, en olası neden ve ilk uygulanacak çözüm. Şikâyetinize en yakın maddeden başlayıp yukarıdaki ilgili bölüme dönebilirsiniz.

• Emiş hortumunda kesintisiz hava, sıvı ilerlemiyor — Ölçüm: emiş yüksekliği, hedef 1,5 m altı; Neden: hava kilidi; Çözüm: purge vanasından priming yap, emiş rakorlarını sık
• Debi haftalar içinde kademeli düştü, hortum strokta büzülüyor — Ölçüm: 60 saniyede gerçek debi; Neden: tıkalı süzgeç ya da dip valfi; Çözüm: süzgeci sök, çözücüde temizle, dipten 5-10 cm yukarı as
• Kafanın arkasından kimyasal sızıyor, debi ani düştü — Ölçüm: net ml/strok; Neden: diyafram yırtığı; Çözüm: diyaframı değiştir, kimyasal-malzeme uyumunu doğrula
• Priming tutmuyor, her duruşta boşalıyor — Ölçüm: emiş valfi sızıntısı; Neden: emiş çek valfi oturmuyor; Çözüm: valfi sök, temizle, gerekirse valf takımı değiştir
• Enjeksiyon sökülünce debi geliyor — Ölçüm: enjeksiyon noktası basıncı; Neden: aşırı geri basınç ya da tıkalı enjeksiyon valfi; Çözüm: enjeksiyon valfini temizle, basınç sınıfını doğrula
• Priming birkaç saatte bir kayboluyor, kafada gaz — Ölçüm: priming aralığı, sıcaklık; Neden: degassing; Çözüm: otomatik hava tahliyeli kafa, çözeltiyi serin ve taze tut
• Pompa çalışıyor, tank yavaş azalıyor — Ölçüm: strok boyu ve frekans; Neden: kalibrasyon ya da strok ayarı; Çözüm: gerçek koşulda kalibre et, strok ve Hz'i hedefe göre ayarla
• Su ile çalışıyor, yoğun kimyasalla basmıyor — Ölçüm: frekans-debi doğrusallığı; Neden: yüksek viskozite; Çözüm: frekansı düşür, strok boyunu artır, emiş hattını genişlet