Wilo Stratos MAXO Nedir? Akıllı Sirkülasyon Pompası Rehberi

Wilo Stratos MAXO, elektronik olarak kontrol edilen, ıslak rotorlu bir sirkülasyon pompasıdır. Isıtma devrelerinde, soğutma ve klima devrelerinde ve ayrı gövde versiyonuyla kullanma suyu resirkülasyonunda kullanılır. Klasik bir sirkülasyon pompasından ayrıldığı nokta hidrolik değil, kontrol tarafıdır: pompa yalnızca sabit bir eğri üzerinde çalışmaz, tesisattan aldığı bilgiyle çalışma noktasını kendisi kaydırır.

Çözmeye çalıştığı problem şudur. Bir ısıtma tesisatı yılın büyük bölümünde tasarım debisinin çok altında çalışır. Termostatik radyatör vanaları kapandıkça devre direnci artar, gerçek debi düşer, ancak sabit devirli bir pompa aynı gücü çekmeye devam eder. Sonuç, fazladan elektrik tüketimi, yüksek akış hızından kaynaklanan tesisat gürültüsü ve dönüş suyu sıcaklığının gereğinden yüksek kalmasıdır. Yoğuşmalı kazanlarda yüksek dönüş sıcaklığı doğrudan verim kaybıdır.

Stratos MAXO'nun cevabı, kontrol modlarını tesisatın davranışına bağlamaktır. Fark basıncı sabit tutmak yerine dönüş sıcaklığını, sıcaklık farkını ya da ikincil devrelerin toplam talebini referans alabilir. Bu, pompayı bir aktüatör olmaktan çıkarıp devrenin bir parçası hâline getirir. Sirkülasyon pompası seçiminin genel mantığı için ayrı rehberimize bakabilirsiniz. (Detay: Sirkülasyon Pompası Seçimi)

Gam olarak Stratos MAXO, dişli bağlantılı küçük gövdelerden DN 100 mertebesindeki flanşlı gövdelere kadar uzanır. Basma yüksekliği seriye göre yaklaşık 4-18 mSS bandında, debi ise en büyük gövdelerde 70 m³/h mertebesine kadar çıkar. Akışkan sıcaklık aralığı yaklaşık -10 °C ile +110 °C arasındadır; bu aralık pompanın hem ısıtma hem soğutulmuş su devrelerinde kullanılabilmesini sağlar. Kesin değerler için ilgili serinin katalog eğrisi esas alınmalıdır.

Islak rotorlu sirkülasyon pompası, motor rotorunun basılan akışkanın içinde döndüğü pompa tipidir. Rotor ile stator arasında paslanmaz bir ayırma kovanı bulunur; akışkan rotor boşluğundan geçerek hem yatakları yağlar hem motoru soğutur. Mekanik salmastra yoktur, bu yüzden salmastra kaçağı diye bir arıza kalemi de yoktur.

Kuru rotorlu pompalarda ise motor mili akışkandan mekanik salmastra ile ayrılır ve motor havayla soğutulur. Bu tip, yüksek debi ve yüksek güçte kaçınılmazdır; Wilo Stratos GIGA gibi inline kuru rotorlu pompalar bu sınıftadır. Ayrım pratikte güç sınırında yatar: yaklaşık 2 kW şaft gücünün üzerine çıkıldığında ıslak rotorlu yapı termik olarak zorlanır ve kuru rotora geçilir.

Islak rotorun avantajları ölçülebilir. Ses seviyesi tipik olarak 45-55 dB(A) bandında kalır, çünkü fan yoktur ve motor gürültüsü akışkan tarafından sönümlenir. Bakım kalemi neredeyse yoktur; yıllık bakım genellikle filtre temizliği ve bağlantı kontrolünden ibarettir. Dezavantajı, akışkan kalitesine duyarlılıktır: tesisat çamuru, kaynak curufu ve manyetit rotor boşluğunda birikerek pompayı bloke edebilir.

Bu yüzden ıslak rotorlu bir pompanın önünde uygun bir pislik tutucu ve mümkünse manyetik separatör bulunmalıdır. Yeni tesisatta devreye almadan önce yıkama, eski tesisatta ise kimyasal temizlik ve dolum suyu şartlandırması, pompa ömrünü kalkış sayısından çok daha fazla etkiler. Filtrasyon tarafındaki seçenekler için ilgili rehberimizi inceleyebilirsiniz. (Detay: Kum Filtresi mi Aktif Karbon Filtresi mi? Su Arıtmada Hangisi Ne İşe Yarar?)

Stratos MAXO kurulum asistanı, pompayı parametre parametre ayarlamak yerine uygulama tipini seçtirip gerisini önerilen değerlerle dolduran bir menü yapısıdır. Ekranda önce uygulama sorulur: radyatörlü ısıtma, yerden ısıtma, tavan soğutma, hidrolik denge kabı öncesi birincil devre, kullanma suyu resirkülasyonu gibi. Seçim yapıldığında kontrol modu, hedef değer ve sınırlar o uygulamaya uygun bir başlangıç setiyle yüklenir.

Kazanç zamandadır. Sahada bir sirkülasyon pompasının doğru moda ve doğru hedef değere ayarlanması, tesisatı tanımayan bir ekip için yarım saati bulabilir; asistan bunu birkaç dakikaya indirir. Daha önemlisi, tipik yanlış ayarları baştan eler: yerden ısıtma devresine Δp-c yerine Δp-v seçilmesi ya da radyatörlü bir devrede hedef basma yüksekliğinin gereksiz yüksek bırakılması gibi.

Ancak asistan bir hesap yerine geçmez. Önerdiği hedef değer, uygulama tipine dayalı genel bir kabuldür; sizin tesisatınızın gerçek basınç kaybını bilmez. Bu yüzden devreye almada doğru sıra şudur: önce projeden ya da ölçümden gelen debi ve basma yüksekliği bilinir, asistan çalıştırılır, sonra hedef değer hesaplanan noktaya çekilir. Asistanı hesap yerine koymak, en çok karşılaştığımız devreye alma hatasıdır.

Ekran arayüzü tek düğmeli bir kontrol mantığıyla çalışır: çevirerek gezinir, basarak seçersiniz. Menüde anlık debi, anlık basma yüksekliği, çekilen güç ve toplam enerji tüketimi okunabilir. Bu değerler tesisatın gerçek çalışma noktasını ölçmek için ayrı bir debimetre gerektirmeden fikir verir; hassasiyet bir laboratuvar ölçümü seviyesinde değildir ama dengeleme çalışmasında referans olarak fazlasıyla iş görür.

Dynamic Adapt plus, pompanın hedef basma yüksekliğini sabit bir eğri üzerinde tutmak yerine, tesisatın anlık talebine göre sürekli olarak yeniden hesaplayan bir kontrol fonksiyonudur. Klasik değişken fark basınç modunda pompa, debi düştükçe hedef basıncı önceden tanımlı bir doğru boyunca azaltır. Dynamic Adapt plus bu doğruyu sabit kabul etmez; gerçek çalışma noktasını izleyerek gereksiz basma yüksekliğini geri çeker.

Pratikte olan şudur. Termostatik vanalar kapandıkça debi düşer, klasik Δp-v modunda pompa yine de belirli bir artık basınç tutar; bu artık basınç, kısılmış vanalar üzerinde ısıya ve gürültüye dönüşür. Dynamic Adapt plus artık basıncı düşürdüğü için hem elektrik tüketimi hem vana gürültüsü azalır. Wilo'nun kendi ölçümlerinde Δp-v moduna kıyasla yüzde 20 mertebesine varan tasarruf bildirilir; saha sonucu tesisatın kısmi yük profiline göre değişir.

Sayısal bir örnek işi somutlaştırır. Yıllık 5.000 saat çalışan, ortalama 120 W çeken bir sirkülasyon pompası yılda 600 kWh tüketir. Ortalama güç yüzde 20 azalıp 96 W'a inerse tüketim 480 kWh/yıl olur; fark 120 kWh/yıl'dır. Aynı hesabı ortalama 400 W çeken bir ticari bina pompasında yaptığınızda fark 400 kWh/yıl mertebesine çıkar. Yani kazanç mutlak değil, pompanın gücüyle orantılıdır.

Buradan çıkan hüküm nettir: Dynamic Adapt plus, kısmi yükte uzun süre çalışan ve çok sayıda kontrol vanası bulunan tesisatlarda anlamlıdır. Tek zonlu, vanasız, sürekli tam debi isteyen bir devrede kazanç ölçüm hatası mertebesinde kalır. Enerji verimliliği tarafındaki genel yaklaşımımız için ilgili yazımıza bakabilirsiniz. (Detay: Mekanik Sistemlerde Enerji Verimliliği)

Multi-Flow Adaptation, birincil devredeki ana pompanın debisini, ikincil devrelerdeki pompaların anlık talebinin toplamına göre ayarlayan bir fonksiyondur. Ana pompa ile ikincil pompalar Wilo-Net üzerinden haberleşir; ikincil pompalar kendi debilerini bildirir, ana pompa toplamı hesaplayıp çalışma noktasını buna göre kurar. Bu, hidrolik denge kabı ya da kolektör bulunan tesisatlar için tasarlanmıştır.

Çözdüğü problem, birincil devrenin kronik olarak fazla debi basmasıdır. Klasik çözümde birincil pompa, tüm ikincil devrelerin aynı anda tam yükte çalıştığı en kötü senaryoya göre sabit ayarlanır. Gerçekte bu senaryo yılda birkaç saat yaşanır. Aradaki fazla debi hidrolik denge kabı içinde karışmaya, dönüş sıcaklığının yükselmesine ve yoğuşmalı kazanda verim kaybına yol açar.

Sayısal olarak bakalım. Dört ikincil devresi olan bir tesisatta devre debileri 6, 4, 3 ve 2 m³/h ise toplam 15 m³/h'dir ve birincil pompa buna göre seçilir. Ara mevsimde bu devrelerden ikisi kapalı, diğer ikisi yarı yükte çalışıyorsa gerçek talep 5 m³/h civarındadır. Multi-Flow Adaptation devredeyse ana pompa 5 m³/h'ye iner; sabit ayarda ise 15 m³/h basmaya devam eder ve fazla 10 m³/h denge kabında kısa devre yapar.

Karşılığı iki kalemde görülür. Birincisi, pompa gücü debinin küpüyle orantılı olarak düştüğü için elektrik tüketimi ciddi biçimde azalır. İkincisi ve çoğu zaman daha değerlisi, dönüş suyu sıcaklığı düşer; yoğuşmalı bir kazanda dönüş sıcaklığının 55 °C'den 40 °C'ye inmesi ısıl verimde birkaç puanlık kazanç anlamına gelir. Kazan tarafındaki bileşenler için ürün grubumuzu inceleyebilirsiniz. (Detay: Isıtma)

Nerede fazladır? Tek kazanlı, tek devreli, hidrolik ayırıcısı olmayan bir konut tesisatında Multi-Flow Adaptation'ın karşılığı yoktur; haberleşecek ikincil pompa yoktur. Fonksiyon, en az iki-üç ikincil devre ve gerçek bir hidrolik ayırma bulunan ticari ve endüstriyel tesisatlarda anlam kazanır. Ticari binalarda mekanik sistem kurgusu için ilgili rehberimize bakabilirsiniz. (Detay: Ticari Binalarda Mekanik Sistemler)

No-Flow Stop, tesisatta gerçek bir debi talebi kalmadığında pompayı durduran ve talep geri geldiğinde otomatik olarak yeniden çalıştıran bir fonksiyondur. Pompa, sensörsüz olarak debiyi izler; ölçülen debi tanımlı eşiğin altına indiğinde motoru durdurur, belirli aralıklarla kısa süreli deneme yaparak tesisatı yoklar. Eşik değeri fabrika ayarında maksimum debinin yüzde 10'u mertebesindedir ve kullanıcı tarafından değiştirilebilir.

Kazandığı senaryo çok nettir: tüm termostatik vanaların kapandığı ara mevsim geceleri ve bahar günleri. Bu saatlerde klasik bir pompa, sıfıra yakın debiyle ama yine de akım çekerek dönmeye devam eder. Yılda 800-1.500 saat bu durumda kalan bir pompanın 80 W'lık kısmi yük tüketimi, 64-120 kWh/yıl arasında tamamen boşa giden bir kalem oluşturur. No-Flow Stop bu kalemi sıfırlar.

Riski de dürüstçe söylemek gerekir. Kullanma suyu resirkülasyon devresinde pompanın uzun süre durması, hattaki suyun soğumasına ve sıcaklığın lejyonella açısından kritik banda düşmesine yol açabilir. Bu yüzden kullanma suyu uygulamasında No-Flow Stop, sıcaklık kontrolü ve dezenfeksiyon fonksiyonlarıyla birlikte kurgulanmalı, tek başına ve serbest eşikle bırakılmamalıdır.

İkinci risk ısıtma tarafındadır. Tek borulu ya da hidrolik olarak dengesiz eski tesisatlarda, gerçek debinin eşik altına inmesi bazı kollarda hâlâ ısı talebi varken gerçekleşebilir. Sonuç, uzak kolonda ısınmama şikâyetidir. Böyle tesisatlarda eşik değerini düşürmek ya da fonksiyonu devre dışı bırakmak doğru karardır. Vana ve dengeleme elemanları için ürün grubumuza bakabilirsiniz. (Detay: Vana Sistemleri)

T-const, pompanın sabit bir akışkan sıcaklığını hedefleyerek debisini ayarladığı kontrol modudur. ΔT-const kontrol modu ise gidiş ve dönüş arasındaki sıcaklık farkını sabit tutmayı hedefler; fark küçüldüğünde debi düşürülür, büyüdüğünde artırılır. Her iki modda da referans, basınç değil sıcaklıktır; bu yüzden en az bir, ΔT için iki adet sıcaklık sensörü gerekir.

T-const'un klasik uygulaması kullanma suyu resirkülasyonudur. Hedef, dönüş hattı sıcaklığını belirli bir değerin, tipik olarak 55 °C'nin üzerinde tutmaktır. Sıcaklık bu değerin üstündeyse pompa yavaşlar ya da durur; altına indiğinde hızlanır. Böylece hem hijyen sınırı korunur hem de gereksiz sirkülasyon ve buna bağlı ısı kaybı önlenir.

ΔT-const'un doğal yeri ise kazan, boyler ve ısı değiştirici yükleme devreleridir. Bir boyler yükleme pompasında hedef, birincil taraftan çekilen ısıyı sabit bir sıcaklık farkıyla aktarmaktır. Tasarım ΔT değeri 15 K ise ve ölçülen fark 8 K'ya düşmüşse, bu debinin fazla olduğunu gösterir; pompa debiyi kısarak farkı tekrar 15 K'ya taşır. Boyler seçimi ve yükleme mantığı için rehberimize bakabilirsiniz. (Detay: Kaç Litrelik Boyler Almalıyım? 2, 4, 6, 10 ve 20 Kişilik Boyler Hesabı)

Sayısal örnek: 30 kW ısı gücü aktaran bir devrede su için pratik bağıntı Q = P / (1,163 × ΔT) biçimindedir. ΔT 15 K seçilirse Q = 30 / (1,163 × 15) = 1,72 m³/h olur. Aynı güç 8 K fark ile aktarılmak istenirse Q = 30 / (1,163 × 8) = 3,22 m³/h'ye çıkar. Debi neredeyse iki katına çıkmıştır ve pompa gücü, debinin küpüyle orantılı olduğu için çok daha fazla artar. ΔT-const kontrol modu tam olarak bu kaymayı engeller.

Soğutma tarafında da aynı mantık geçerlidir ve adı düşük ΔT sendromudur. Soğutma gruplarında tasarım farkı 5-7 K iken saha değeri sıklıkla 3 K'nın altına iner; sonuç, grubun kısmi yükte verimsiz çalışması ve fazladan pompa enerjisidir. ΔT-const modu bu sendromun pompa tarafındaki en pratik panzehridir. HVAC sistemlerinin genel çerçevesi için ilgili yazımıza bakabilirsiniz. (Detay: HVAC Nedir?)

Evet, geçerlidir ve çoğu tesisatta hâlâ doğru seçimdir. Δp-c, sabit fark basınç modudur: debi değişse de pompa aynı basma yüksekliğini tutar. Δp-v, değişken fark basınç modudur: debi düştükçe hedef basma yüksekliği yaklaşık yarısına kadar doğrusal olarak azaltılır. Akıllı fonksiyonlar bu iki modun yerine geçmez, üstüne eklenir.

Seçim kuralı tesisatın basınç kaybının nerede toplandığına bakar. Basınç kaybının büyük bölümü ana dağıtım borularındaysa Δp-v uygundur; debi düştüğünde boru kaybı da düştüğü için hedef basıncı azaltmak fiziksel olarak doğrudur. Basınç kaybının büyük bölümü terminal cihazda, örneğin yerden ısıtma kolektöründe veya fan coil vanasındaysa Δp-c uygundur; çünkü o direnç debiyle birlikte azalmaz.

Pratik karşılığı: radyatörlü, uzun kolonlu apartman ısıtma devrelerinde Δp-v; yerden ısıtma kolektörlerini besleyen devrelerde ve tek katlı geniş fan coil şebekelerinde Δp-c. Yerden ısıtma sistemlerinin çalışma mantığı için ayrı yazımız var. (Detay: Yerden Isıtma Avantajları)

Bunların yanında n-const, yani sabit devir modu da bulunur. Bu mod, pompanın dışarıdan bir sinyalle ya da sabit bir devirde çalıştırılması gereken durumlar içindir: örneğin harici bir kontrol panelinin 0-10 V sinyaliyle pompayı sürdüğü uygulamalar. Sabit devir, akıllı fonksiyonların tamamını devre dışı bıraktığı için ancak zorunlu hâllerde seçilmelidir.

Wilo-Smart Connect BT modülü, pompaya takılan ve Bluetooth üzerinden mobil bağlantı sağlayan bir eklenti modüldür. Modül takıldığında pompa, telefondaki Wilo uygulamasından okunabilir ve ayarlanabilir hâle gelir. Kazanç ergonomiktir: kazan dairesinde dar bir nişe monte edilmiş, ekranı zor görülen bir pompanın parametreleri elde okunur.

Uygulama üzerinden anlık debi, basma yüksekliği, güç, akışkan sıcaklığı ve hata kayıtları görülebilir; kontrol modu ve hedef değer değiştirilebilir. Devreye alma raporu için bu veriyi telefona almak, sahada elle not tutmaya göre hem hızlı hem de hatasızdır. Modül opsiyoneldir; pompanın çalışması için gerekli değildir.

Wilo-Net ise farklı bir katmandır: pompadan pompaya haberleşme arayüzüdür. Üç işi yapar. Birincisi, ikiz pompa gövdelerinde iki motorun birbirini tanıyıp yedekli çalışmasını sağlar. İkincisi, Multi-Flow Adaptation'da ana pompa ile ikincil pompaların debi bilgisini paylaşmasını sağlar. Üçüncüsü, çoklu pompa kurulumlarında ortak ayar ve durum aktarımına izin verir.

Wilo-Net bir saha veri yolu üzerinden, uçtan uca sonlandırma dirençleriyle kurulur ve katılımcı sayısı ile toplam hat uzunluğu sınırlıdır; katılımcı sayısı 20 mertebesindedir ve donanım yazılımı sürümüne göre değişir. Proje aşamasında bu sınırın ve kablo tipinin güncel montaj kılavuzundan doğrulanması gerekir; kablo tipi yanlış seçildiğinde arıza, haberleşme kesintisi olarak ve genellikle en yoğun yükte ortaya çıkar.

Stratos MAXO, bina otomasyonuna takılabilir arayüz modülleri üzerinden bağlanır. Yaygın seçenekler Modbus RTU, BACnet MS/TP, CANopen ve Ethernet tabanlı protokollerdir. Modül pompanın üzerindeki yuvaya takılır; bu sayede aynı pompa gövdesi farklı projelerde farklı protokollere uyarlanabilir ve stok tarafında model çeşidi artmaz.

Otomasyondan okunabilecek tipik veriler şunlardır: anlık debi, basma yüksekliği, çekilen güç, toplam enerji tüketimi, akışkan sıcaklığı, çalışma saati, hata ve uyarı kodları. Yazılabilecek tipik veriler ise hedef değer, kontrol modu ve çalıştırma-durdurma komutudur. Bu, pompayı bir röle çıkışıyla sürülen kör bir cihaz olmaktan çıkarıp ölçüm noktası hâline getirir.

Modül seçiminde kural, mevcut otomasyon altyapısına uymaktır. Bina otomasyonu BACnet MS/TP ile kurulmuşsa pompaya BACnet modülü takılır; ayrı bir Modbus segmenti açıp protokol dönüştürücü ile bağlamak hem maliyet hem arıza noktası ekler. Modbus RTU tarafında ise adres, baud hızı, parite ve sonlandırma direnci dört kritik parametredir ve devreye almada en çok zaman kaybettiren kalem yanlış parite ayarıdır.

Otomasyon bağlantısı olmayan projelerde de pompa kör kalmaz. Standart olarak toplu arıza ve toplu çalışma bildirim röleleri, iki dijital giriş ve birden fazla analog giriş bulunur. Analog girişler 0-10 V, 2-10 V, 0-20 mA, 4-20 mA sinyallerini ve PT1000 sıcaklık sensörünü kabul eder. Sıcaklık kontrol modları için gereken sensörler bu girişlere bağlanır.

Wilo Stratos MAXO-D, tek gövde içinde iki motor ve iki çark bulunan ikiz pompa versiyonudur. Gövdenin ortasındaki değiştirme klapesi, çalışan tarafa göre akışı yönlendirir. İki motor Wilo-Net üzerinden haberleşir ve üç ayrı çalışma biçimi kurulabilir: ana-yedek, dönüşümlü çalışma ve paralel çalışma.

Ana-yedek modda bir pompa çalışır, diğeri bekler; arıza durumunda yedek otomatik devreye girer. Dönüşümlü modda iki pompa belirli periyotlarla, tipik olarak 24 saatte bir yer değiştirir; böylece çalışma saatleri eşitlenir ve bekleyen tarafın sıkışması önlenir. Paralel modda ise talep arttığında ikinci pompa devreye girerek debiyi artırır.

İkiz gövdenin gerekli olduğu yerler nettir: hastane, otel, veri merkezi, üretim tesisi gibi ısıtma ya da soğutma kesintisinin doğrudan iş kaybı yarattığı binalar. Buralarda kesinti süresi dakikayla ölçülür ve tek pompa kabul edilemez. Bir apartmanda ise ikiz gövde çoğu zaman fazladır; iki ayrı tekli pompayı vanalarla paralel bağlamak, hem yedeklilik verir hem bakım sırasında gövdeyi tamamen sökmeye izin verir.

Bir uyarı da yerinde olur: ikiz gövde otomatik yedeklilik değildir, bakım disiplinidir. Yedek tarafın periyodik olarak çalıştırılmadığı, değiştirme klapesinin yıllarca kontrol edilmediği tesisatlarda arıza anında yedek de çalışmaz. Dönüşümlü çalışma modunu açık bırakmak, bu riski en ucuz biçimde ortadan kaldırır. Pompa bakım periyotları için ayrı rehberimiz var. (Detay: Pompa Bakımı)

Kullanma suyu resirkülasyon pompası, sıcak kullanma suyunun boru hattında sürekli dolaşmasını sağlayarak musluk açıldığında sıcak suyun beklemeden gelmesini sağlayan pompadır. Bu devrede basılan akışkan içme suyudur ve kapalı bir ısıtma devresinden temel bir farkı vardır: sürekli taze su beslemesi olduğu için oksijen sürekli yenilenir.

Kapalı ısıtma devresinde su bir kez doldurulur, içindeki çözünmüş oksijen kısa sürede tüketilir ve korozyon durur. Bu yüzden ısıtma pompalarının gövdesi dökme demir olabilir. Kullanma suyu devresinde ise oksijen hiç bitmez; dökme demir gövde korozyona uğrar, pas ürünleri suya karışır ve hem sağlık hem estetik açısından kabul edilemez sonuç verir.

Bu nedenle kullanma suyu resirkülasyonunda pompa gövdesi paslanmaz çelik ya da bronz olmak zorundadır. Wilo Stratos MAXO-Z, tam olarak bu uygulama için paslanmaz gövdeyle üretilen versiyondur. Aynı gamın standart ısıtma versiyonunu kullanma suyu hattına takmak, bir tasarruf değil doğrudan bir tesisat hatasıdır ve kısa sürede kendini gösterir.

Malzeme dışında ikinci kritik nokta sıcaklıktır. Kullanma suyu hattında lejyonella riskini kontrol altında tutmak için depo çıkışı tipik olarak en az 60 °C'de tutulur ve resirkülasyon dönüş sıcaklığının 55 °C'nin altına inmemesi hedeflenir. Sistem tasarımında bu sınırlar TS EN 806-3 ve DIN 1988-300 gibi boyutlandırma yaklaşımlarıyla birlikte ele alınır. Tesisat bileşenleri için ürün grubumuza bakabilirsiniz. (Detay: Tesisat)

Üçüncü nokta debidir. Resirkülasyon debisi, hattın ısı kaybını karşılayacak kadar olmalı, fazlası olmamalıdır. Basit yaklaşım şudur: hattın toplam ısı kaybı 1,2 kW ve izin verilen sıcaklık düşüşü 5 K ise gerekli debi Q = 1,2 / (1,163 × 5) = 0,21 m³/h olur. Bu, tipik bir konut resirkülasyon devresinin neden çok küçük debilerle çalıştığını açıklar; fazla debi yalnızca ısı kaybını artırır.

Termal dezenfeksiyon fonksiyonu, kullanma suyu hattında sıcaklığın dezenfeksiyon amacıyla yükseltildiği periyotları tanıyıp pompayı bu süre boyunca maksimum debide çalıştıran bir özelliktir. Dönüş hattındaki sıcaklık sensöründen gelen değer tanımlı eşiği aştığında pompa kontrol modunu bırakır ve tam devire geçer. Süre bitip sıcaklık düştüğünde normal kontrol moduna döner.

Neden gereklidir? Termal dezenfeksiyonun etkili olması için sıcak suyun hattın en uzak noktasına kadar ulaşması ve orada da hedef sıcaklığa erişmesi gerekir. Pompa bu sırada enerji tasarrufu mantığıyla düşük devirde çalışırsa uzak kollar hedef sıcaklığa hiç ulaşmaz ve dezenfeksiyon kâğıt üzerinde kalır. Fonksiyon, tam olarak bu boşluğu kapatır.

Tipik uygulamada dezenfeksiyon sıcaklığı 70 °C mertebesinde tutulur ve her noktada belirli bir temas süresi hedeflenir. Bu sıcaklıkta haşlanma riski nedeniyle kullanım noktalarında termostatik karışım vanası bulunması gerekir; dezenfeksiyon fonksiyonunu devreye alırken bu güvenlik katmanının varlığı mutlaka doğrulanmalıdır.

Fonksiyonun ikinci faydası kayıt tarafındadır: pompa, dezenfeksiyon periyodunu tanıdığı için bu olay otomasyona da bildirilebilir. Hijyen kayıtlarının tutulması gereken otel ve sağlık tesislerinde bu, elle tutulan çizelgelere göre çok daha güvenilir bir izleme sağlar. Motorlu vana ile kurgulanan otomatik dezenfeksiyon senaryoları için ilgili rehberimize bakabilirsiniz. (Detay: Motorlu Vana Rehberi)

Üç seri de ıslak rotorlu ve EC motorludur; ayrım hidrolikte değil kontrol ve haberleşme katmanındadır. Wilo Yonos PICO temel seviyedir, Wilo Stratos PICO orta seviyedir, Stratos MAXO ise ticari ve endüstriyel seviyedir. Aşağıdaki liste aynı ölçütü üç seri için yan yana verir.

• Hedef uygulama — Wilo Yonos PICO: tek konut, daire içi ısıtma devresi; Wilo Stratos PICO: villa ve küçük apartman, çok zonlu konut; Stratos MAXO: apartman kolektörü, ticari bina, endüstriyel devre
• Kontrol modları — Wilo Yonos PICO: Δp-c, Δp-v ve sabit devir; Wilo Stratos PICO: bunlara ek dinamik uyarlama ve debi sınırlama; Stratos MAXO: tümü artı Dynamic Adapt plus, Multi-Flow Adaptation, T-const ve ΔT-const
• Sıcaklık kontrolü — Wilo Yonos PICO: yok; Wilo Stratos PICO: sınırlı; Stratos MAXO: harici PT1000 sensörlerle tam sıcaklık ve sıcaklık farkı kontrolü
• Haberleşme — Wilo Yonos PICO: yok; Wilo Stratos PICO: temel seviyede, seriye göre değişir; Stratos MAXO: Wilo-Net, Modbus RTU, BACnet MS/TP, CANopen ve Ethernet modülleri
• Analog ve dijital giriş — Wilo Yonos PICO: yok ya da tek giriş; Wilo Stratos PICO: sınırlı; Stratos MAXO: birden fazla analog giriş, iki dijital giriş, toplu arıza ve toplu çalışma rölesi
• Gövde aralığı — Wilo Yonos PICO: dişli bağlantı, yaklaşık 4-8 mSS; Wilo Stratos PICO: dişli bağlantı, yaklaşık 6-10 mSS; Stratos MAXO: dişli ve flanşlı, DN 100'e kadar, yaklaşık 4-18 mSS
• İkiz gövde — Wilo Yonos PICO: yok; Wilo Stratos PICO: yok; Stratos MAXO: Wilo Stratos MAXO-D ile mevcut
• Kullanma suyu versiyonu — Wilo Yonos PICO: bronz gövdeli ayrı model mevcut; Wilo Stratos PICO: paslanmaz gövdeli ayrı model mevcut; Stratos MAXO: Wilo Stratos MAXO-Z, termal dezenfeksiyon fonksiyonu ile
• Devreye alma — Wilo Yonos PICO: tek düğme, birkaç ayar; Wilo Stratos PICO: menü tabanlı; Stratos MAXO: Stratos MAXO kurulum asistanı ile uygulama tabanlı

Enerji sınıfı tarafında üç seri de EN 16297 kapsamında değerlendirilir ve ErP 641/2009 sınırlarını sağlar. Stratos MAXO'nun EEI değeri 0,17'nin altındadır; PICO serilerinde de EEI 0,20 sınırının belirgin altındadır. Yani seriler arasındaki fark, tek başına hidrolik verimden değil, kontrol stratejisinin tesisata ne kadar iyi uyduğundan doğar.

Bir de kuru rotorlu tarafı hatırlatmak gerekir. Debi ve basma yüksekliği ıslak rotorun sınırlarını aştığında, yani kabaca 2 kW şaft gücünün üzerine çıkıldığında sıra Wilo Stratos GIGA gibi inline kuru rotorlu pompalara gelir. Bu geçişin sinyali basittir: Stratos MAXO gamının en büyük gövdesi bile çalışma noktanızı karşılamıyorsa seri değiştirmek gerekir, gövdeyi zorlamak değil.

Bu bölüm karşılaştırmanın hükmüdür. Aşağıdaki maddeler tesisat tipine göre doğrudan seçim söyler; ara formül yoktur.

• Tek daire, tek kombi, radyatörlü devre — Wilo Yonos PICO yeterlidir. Stratos MAXO burada fazladır; akıllı fonksiyonların hiçbirinin karşılığı yoktur ve yatırım geri dönmez.
• Villa, çok zonlu yerden ısıtma, kolektörlü dağıtım — Wilo Stratos PICO doğru seçimdir. Debi sınırlama ve dinamik uyarlama bu ölçekte ölçülebilir kazanç verir.
• Apartman ana ısıtma devresi, 20 daire ve üzeri — Stratos MAXO makul olmaya başlar. Dynamic Adapt plus ve No-Flow Stop ara mevsimde yılda birkaç yüz kWh'lik fark üretir.
• Hidrolik denge kabı ya da kolektörle ayrılmış, iki ve üzeri ikincil devre — Stratos MAXO açık ara doğru seçimdir. Multi-Flow Adaptation'ın karşılığı burada üretilir.
• Bina otomasyonu bulunan ticari bina, otel, AVM, hastane — Stratos MAXO zorunlu sayılmalıdır. Modbus ya da BACnet üzerinden izlenmeyen bir pompa, arızasını ancak şikâyetle duyurur.
• Soğutulmuş su devresi ve fan coil şebekesi — Stratos MAXO doğru seçimdir; ΔT-const kontrol modu düşük sıcaklık farkı sorununu pompa tarafında dizginler.
• Kullanma suyu resirkülasyonu, konut ölçeği — paslanmaz ya da bronz gövdeli PICO sınıfı bir model yeterlidir.
• Kullanma suyu resirkülasyonu, otel ve sağlık tesisi ölçeği — Wilo Stratos MAXO-Z tercih edilmelidir; termal dezenfeksiyon fonksiyonu ve sıcaklık kontrolü burada hijyen gereğidir.
• Kesintinin kabul edilemez olduğu kritik tesis — Wilo Stratos MAXO-D ya da vanalarla paralellenmiş iki tekli pompa; hangisi seçilirse seçilsin dönüşümlü çalışma açık bırakılmalıdır.

Marka tarafında alternatiflerin karşılaştırılması ayrı bir konudur; taşıdığımız markalar ve gam kapsamları için ilgili sayfamıza bakabilirsiniz. (Detay: markalar sayfamız)

Bir ürünün nerede gereksiz olduğunu söylemek, nerede gerekli olduğunu söylemek kadar önemlidir. Stratos MAXO'nun karşılığını üretemediği üç tipik durum vardır ve üçü de sahada sık görülür.

Birincisi, sabit debi isteyen devrelerdir. Bir kazan koruma devresi, bir katı yakıtlı kazanın yükleme pompası ya da sabit debili bir ısı değiştirici devresi, tanım gereği değişken debi istemez. Böyle bir yerde akıllı fonksiyonlar ya kapatılır ya da devrenin çalışmasını bozar. Basit ve sağlam bir pompa daha doğru mühendislik kararıdır.

İkincisi, yıllık çalışma saati düşük olan devrelerdir. Yalnızca kışın 1.000 saat çalışan bir devrede yüzde 20 tasarruf, 100 W'lık bir pompada 20 kWh/yıl demektir. Bu miktar, fiyat farkının maliyet kalemleri içinde makul bir sürede geri dönmesini sağlamaz. Aynı fonksiyonun 6.000 saat çalışan bir ticari bina pompasında karşılığı ise anlamlıdır.

Üçüncüsü, kimsenin ayarlamayacağı tesisatlardır. Akıllı fonksiyonların tamamı, doğru kurulmuş sensörlere ve doğru seçilmiş hedef değerlere bağlıdır. Sıcaklık sensörü takılmamış bir pompada ΔT-const modu seçilemez; kurulum asistanı çalıştırılmadan fabrika ayarında bırakılmış bir pompa, klasik bir Δp-v pompasından farklı davranmaz. Kullanılmayan fonksiyon, ödenmiş ama alınmamış bir özelliktir.

Dördüncü bir durumu da eklemek gerekir: hidrolik olarak dengelenmemiş tesisatlar. Kollar arasında dengeleme yapılmamış bir sistemde pompayı akıllandırmak, dengesizliği çözmez; yalnızca dengesizliğe daha hassas tepki verir. Böyle tesisatlarda sıra önce dengeleme vanalarındadır, sonra pompadadır.

EEI, enerji verimlilik endeksidir ve sirkülasyon pompaları için EN 16297 kapsamında tanımlanır. Değer ne kadar küçükse pompa o kadar verimlidir. ErP 641/2009 yönetmeliği, harici ıslak rotorlu sirkülasyon pompaları için EEI sınırını 0,23'ten 0,20'ye çekmiştir; Stratos MAXO'nun beyan değeri 0,17'nin altındadır.

EEI tek başına yeterli bir gösterge değildir. Çünkü EEI, standart bir yük profili altında ölçülür; sizin tesisatınızın yük profili farklıdır. Gerçek tüketimi görmek için pompanın kendi enerji sayacından okunan kWh değeri çok daha anlamlıdır ve Stratos MAXO bu değeri ekranda verir. Bir yıl sonunda okunan bu sayı, bütün katalog tartışmalarını bitirir.

Kaba bir hesap yapalım. 30 daireli bir apartmanın ana ısıtma devresinde eski, üç kademeli bir pompa 550 W çekiyor ve sezonda 4.500 saat çalışıyorsa yıllık tüketim 2.475 kWh olur. Yerine konan Stratos MAXO, Dynamic Adapt plus ve No-Flow Stop devrede, ortalama 210 W çekerse ve 3.900 saat çalışırsa tüketim 819 kWh'ye iner. Fark 1.656 kWh/yıl'dır.

Maliyet kalemleri tarafında hesaba katılması gerekenler şunlardır: pompa bedeli, varsa sensör ve modül bedeli, sökme-takma işçiliği, devreye alma ve dengeleme süresi, gerekiyorsa flanş ve redüksiyon adaptasyonu. Buna karşılık gelir kalemleri elektrik tasarrufu, düşen dönüş sıcaklığı sayesinde kazan verimindeki artış ve azalan arıza çağrısıdır. Geri dönüş süresi, çalışma saati yüksek tesisatlarda birkaç sezona iner.

Bir noktayı atlamamak gerekir: pompa değişimi hidrolik bir müdahaledir. Yeni pompanın eğrisi eskisinden farklıysa kollar arasındaki debi dağılımı da değişir. Bu yüzden pompa değişiminden sonra dengeleme vanalarının kontrol edilmesi ve gerekiyorsa yeniden ayarlanması, tasarrufun kâğıtta kalmamasını sağlar. Genleşme ve basınç tutma tarafının da gözden geçirilmesi gerekir. (Detay: Genleşme Tankı Hesabı)

Islak rotorlu bir pompada montajın tek katı kuralı mil eksenidir: motor mili yatay olmalıdır. Motoru aşağı ya da yukarı bakacak biçimde monte etmek, rotor boşluğundaki yağlamayı ve hava tahliyesini bozar; yataklar kısa sürede aşınır. Klemens kutusu ise servis için erişilebilir bir yöne çevrilir.

İkinci kural akış yönüdür. Gövde üzerindeki ok, akış yönünü gösterir ve pompanın ters takılması, çalıştığı hâlde debi vermemesine yol açar. Üçüncü kural giriş ve çıkış tarafında yeterli düz boru bırakmaktır; pompa girişinden hemen önce dirsek ya da vana bulunması, çarka düzensiz akış vererek gürültü ve verim kaybı yaratır.

Devreye almadan önce tesisat mutlaka doldurulur ve havası alınır. Kuru çalıştırma, ıslak rotorlu bir pompada yatakların saniyeler içinde zarar görmesi demektir. Otomatik hava atma fonksiyonu bulunan modellerde bu adım kolaylaşır, ancak sistem havasının tepe noktalardaki purjörlerden alınmasının yerini tutmaz.

Elektriksel tarafta EC motorlu pompaların bir özelliği vardır: kalkışta yüksek anlık akım çekebilirler ve kaçak akım rölesi seçiminde bu dikkate alınmalıdır. Frekans dönüştürücü içeren cihazlarda darbe akımlarına duyarsız tipte kaçak akım koruması kullanılması gerekir; standart bir tip gereksiz atmalara yol açar. Enerji kesildikten sonra klemens kutusu açılmadan önce en az 5 dakika beklenmelidir.

Yalıtım da unutulmamalıdır. Isıtma uygulamasında gövdeye takılan yalıtım kabukları ısı kaybını azaltır. Soğutma uygulamasında ise yalıtım buhar geçirimsiz olmalı ve motor gövdesi kapatılmamalıdır; motorun kendi ısısını atabilmesi gerekir. Soğutulmuş su devrelerinde yoğuşma suyunun elektrik bağlantısına ulaşmaması için kablo, klemensin altından kıvrım yapacak biçimde çekilir.